Przekazywanie podarunków w kraju nad Wisłą bywa bardziej zawiłe, niż można przypuszczać. Specjaliści przestrzegają, że nawet donacje od najbliższych krewnych mogą wiązać się z powinnością uiszczenia opłaty skarbowej, jeśli nie będą dochowane konkretne wymogi formalne. Problem pojawia się przede wszystkim w sytuacjach, kiedy środki pieniężne są przekazywane bezpośrednio, bez właściwego potwierdzenia.
Donacje między bliskimi mogą być wolne od podatku, ale tylko w przypadku spełnienia dwóch zasadniczych warunków:
- powiadomienia urzędu skarbowego o donacji w ciągu pół roku
- oraz udokumentowania jej przesłania na konto bankowe, rachunek w SKOK lub za pośrednictwem blankietu pocztowego.
Jak tłumaczy dr Łukasz Karczyński z Uniwersytetu Gdańskiego, niedotrzymanie tych warunków może prowadzić do komplikacji podatkowych, nawet gdy donacja faktycznie miała miejsce.
Darowizny w Polsce. Przepisy do poprawy?
— To rozwiązanie [donacja w formie przelewu albo blankietu pocztowego — red.] miało na celu zagwarantowanie spójności systemu podatkowego i uniemożliwienie czynności zmierzających do wprowadzenia do obrotu finansów o nieokreślonym pochodzeniu — komentuje dr Ewa Prejs z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
— Potwierdzenie przekazania donacji pieniężnej na rachunek obdarowanego ma służyć poświadczeniu, że w realnym stanie danej sprawy doszło naprawdę do realizacji umowy, o której mowa w art. 888 § 1 K.c. Ta okoliczność może być jednak ukazana za pomocą mniej surowych środków dowodowych i dlatego ten przepis powinien zostać zmieniony — dodaje.
Podobne zdanie ma Marek Niczyporuk, prawnik i doradca podatkowy z kancelarii Ars Aequi, który twierdzi, że opłata skarbowa od spadków i donacji wymaga gruntownej reformy. Ekspert wnosi nawet o całkowite usunięcie tego podatku, zaznaczając, że godzi on w relacje rodzinne oraz wolność osobistą obywateli.
Wpłata darowizny na konto. Co na to sądy?
— Sądy przyznawały niekiedy możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego dla osób najbliższych. Dotyczyło to sytuacji, gdy obdarowany, po otrzymaniu donacji w gotówce, dokonywał wpłaty osobistej na rachunek bankowy, a nie było wątpliwości co do tego, że donacja faktycznie miała miejsce. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z taką praktyką orzeczniczą w wiążącej dla innych sądów uchwale z 20 marca 2023 r. [III FPS 3/22 — red.] — dodaje dr Ewa Prejs.
Z kolei dr Łukasz Karczyński podkreśla, że w wyniku uchwały NSA przyjmowane będzie nastawienie niekorzystne dla podatników. Zdaniem doradcy podatkowego rząd mógłby rozważać ewentualną modyfikację przepisów, wprowadzającą wymóg poświadczenia przesłania środków pieniężnych w wykonaniu umowy donacji bez wyraźnego limitowania sposobów tego udokumentowania.
W takim przypadku należałoby badać każdy przypadek indywidualnie, ustalając, czy daje on pewność co do tego, że fundusze pochodzą z donacji. To z pewnością prowadziłoby do długotrwałych sporów z fiskusem. Dodatkowo oznaczałoby to dodatkowe obciążenie dla i tak już obciążonego systemu. Jak przekonuje ekspert z Uniwersytetu Gdańskiego, prostota obecnego rozwiązania ma zatem wiele atutów. Tylko cierpią na tym ludzie, którzy nie są świadomi dokładnych uwarunkowań zwolnienia.
Darowizny od najbliższych. Uwaga na pułapki
— Jeśli mamy analizować de lege lata, to oba warunki zwolnienia z podatku od spadków i donacji przy donacjach od najbliższej rodziny stanowią swoistą pułapkę. Trzeba mieć bowiem świadomość, że nie tylko trzeba takiej donacji udzielić za pośrednictwem rachunku bankowego albo w SKOK lub przekazem, ale także zgłosić w odpowiednim terminie organom skarbowym. Te warunki są oznaką skrajnego braku zaufania państwa do obywatela — stwierdza mec. Marek Niczyporuk.
Do tego specjalista z Uniwersytetu Gdańskiego zaznacza, że w tej materii potrzebna jest szersza edukacja. Dr Karczyński zwraca uwagę na sytuację na informacyjnych stronach rządowych podatki.gov.pl. W materiałach na temat zwolnienia z art. 4a brakuje przedstawienia typowych sytuacji, które mogą stać się tematem sporów, a których można łatwo uniknąć, inaczej planując techniczne aspekty danych operacji.
Według eksperta aktualnie kontrowersyjną kwestią jest na przykład to, czy warunki zwolnienia spełnia wpłata donacji bezpośrednio na rachunek wierzyciela obdarowanego, taka jak wpłata dokonana przez donatora na rachunek dewelopera, od którego obdarowany nabywa lokal.
— Naturalnie przez cały czas potrzebna jest edukacja w tym zakresie. UMK popiera taką inicjatywę, dlatego podczas tegorocznego Festiwalu Nauki i Sztuki UMK, Katedra Prawa Finansów Publicznych WPiA wraz z kołem studenckim oraz Kujawsko-Pomorską KAS zorganizowała otwarte warsztaty podatkowe dotyczące poprawnej realizacji tego obowiązku — informuje dr Ewa Prejs.
Czy małe przelewy trzeba zgłaszać do fiskusa?
Jak podkreśla dr Łukasz Karczyński, fiskus w rozumieniu Skarbu Państwa nie zyskuje na braku edukacji podatników, ponieważ opłata skarbowa od spadków i donacji jest dochodem gminy, pomimo że zarządzają nim rządowe organy podatkowe. Niemniej w interesie władzy wykonawczej w demokratycznym państwie prawa powinno być stosowanie reguł prawa, w szczególności zasady ochrony zaufania do państwa i prawa. A temu sprzyja dobra edukacja w zakresie powinności i uprawnień, wynikających z prawa podatkowego.
— Są podatnicy uważający drobne przelewy za zdarzenia, które nie powodują żadnych konsekwencji podatkowych. W ten sposób wielu ludzi, w tym szczególnie w rodzinach, nie jest świadoma tego, że przelewy przekraczające określony limit donacji w okresie 5 lat wymagają pamięci i zgłoszenia. Z moich obserwacji wynika, że to jest najczęściej popełniany błąd dotyczący tej tematyki — mówi specjalista z kancelarii Ars Aequi.
Obowiązek zgłoszenia w I grupie podatkowej nie dotyczy nabyć o łącznej wartości 36 120 zł (tzw. kwota wolna od opodatkowania) na przestrzeni roku bieżącego oraz 5 lat poprzednich, o czym informuje dr Karczyński. Równocześnie dodaje, że kwoty tej nie wliczamy też do podstawy opodatkowania.
Przykładowo więc opłata skarbowa od donacji wynoszącej 40 tys. zł, przy braku innych przysporzeń od tej samej osoby, będzie obliczana jako 3 proc. od 3 880 zł. Wyższa karna stawka 20 proc. dotyczy przypadków, kiedy nabycie nie zostało zgłoszone, a następnie podatnik powołał się na fakt dokonania donacji przed organem podatkowym w trakcie czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub celno-skarbowej.
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.