Litewska sieć energetyczna jest gotowa i zweryfikowana do funkcjonowania w trybie autonomicznym, nawet w razie niespodziewanego zerwania połączeń międzynarodowych – oznajmia Gabriel Gorbacevski, wiceminister resortu energii Litwy, w dzień rocznicy odłączenia krajów nadbałtyckich od systemu radzieckiego BRELL poprzez synchronizację z europejskim systemem elektroenergetycznym.
Rok temu Litwa, Łotwa oraz Estonia zakończyły współpracę z sowieckim systemem energetycznym BRELL i dokonały synchronizacji z systemem europejskim. Jakie były największe obawy związane z tym dniem?
Synchronizacja jest procesem skomplikowanym pod względem technicznym, wymagającym wyjątkowo dokładnej koordynacji krajów bałtyckich, więc analizowano różnorodne scenariusze, w tym ewentualne komplikacje lub nawet sytuacje ekstremalne.
Wiedziano, że niebezpieczeństwo ataków cybernetycznych jest ciągłe, dlatego szczególną uwagę zwrócono na ostrożność, bliską kooperację instytucji, wzmocnione procedury cyberbezpieczeństwa oraz prewencyjną ochronę.
Przygotowano się także na potencjalne zakłócenia w zaopatrzeniu w energię elektryczną – państwa bałtyckie posiadają szczegółowe projekty zarządzania przypadkami kryzysowymi w sektorze energetycznym, a rządy krajowe oraz właściwe ministerstwa koordynują świadczenie usług o zasadniczym znaczeniu. Plany kontynuacji działalności są systematycznie aktualizowane, szacowane są zagrożenia, a gotowość na różne możliwości jest stale zapewniana.
Należy podkreślić, że kraje bałtyckie oraz Polska były do tego kroku systematycznie i z rozwagą przygotowane. Przewidziano metody prewencji przed różnymi sytuacjami, zapewniono koordynację między instytucjami i gotowość techniczną. Co więcej, zakres dezinformacji na Litwie był ograniczony i nie wpłynął znacząco na cały proces.
Michał Niewiadomski: Z jakich zasobów produkcji energii elektrycznej aktualnie korzystają Państwa Bałtyckie?
Gabriel Gorbacevski: Państwa bałtyckie aktualnie wytwarzają energię elektryczną z rozmaitych zasobów, co gwarantuje plastyczność systemu i bezpieczeństwo energetyczne. Znaczną część stanowią źródła odnawialne – siłownie wiatrowe i solarne, jak również elektrociepłownie kogeneracyjne oparte na biomasie. Na Litwie odnawialne źródła energii stanowią istotną część kompozycji energetycznej (w 2024 r. około 70%). Warto podkreślić, że parę dni temu potencjał elektrowni solarnych i wiatrowych przekroczył 6 GW. Ponadto, od 2025 r. państwa bałtyckie funkcjonują synchronicznie z siecią Europy kontynentalnej, dlatego bilans energetyczny jest zagwarantowany zarówno przez produkcję krajową, jak i współpracę regionalną oraz europejską.
Które państwa zapewniają rezerwowe zasilanie w razie awarii którejś elektrowni w sieci?
Od lutego 2025 r. kraje bałtyckie działają synchronicznie z siecią kontynentalnej Europy za pośrednictwem Polski, a duże połączenia międzynarodowe umożliwiają równoważenie przepływów i podtrzymanie dostaw nawet w razie usterki jednego z kanałów. W tym kontekście decydująca podczas synchronizacji była linia LitPol Link łącząca Litwę z Polską – i wciąż jest ona niezbędna do podtrzymania wspólnej częstotliwości z sieciami Europy kontynentalnej. Litewski system elektroenergetyczny jest dodatkowo przygotowany oraz sprawdzony do funkcjonowania w trybie wyspowym, nawet w wypadku nieplanowanego odłączenia połączeń międzynarodowych. Istotne znaczenie posiada również połączenie zewnętrzne NordBalt między Litwą a Szwecją, które w bieżącym roku świętuje swoje 10-lecie.
Jak synchronizacja wpłynęła na ceny energii na Litwie, Łotwie oraz w Estonii.
Synchronizacja nie miała wpływu na ceny energii elektrycznej, dlatego że na Litwie obrót energią elektryczną z Rosją nie odbywa się od 2022 r., a z Białorusią – od 2020 r. Synchronizacja krajów bałtyckich z siecią kontynentalnej Europy nie wywarła istotnego wpływu na hurtowe ceny energii. Dla porównania: w 2024 r. przeciętna hurtowa cena energii elektrycznej na Litwie wynosiła 87 EUR/MWh, a w 2025 r., tj. już po synchronizacji, 85 EUR/MWh. W dłuższej perspektywie synchronizacja oznacza bardziej stabilne ceny, większe bezpieczeństwo dostaw oraz możliwość korzystania z tańszych zasobów energii na rynku europejskim.
Polska jest połączona z Litwą mostem energetycznym LitPollink, w planach jest Harmony Link, czym jest to połączenie?
Wszystkie krajowe projekty synchronizacyjne na Litwie zostały już sfinalizowane, a aktualnie dąży się do efektywnej realizacji projektu dodatkowego połączenia energetycznego z Polską – „Harmony Link". Litwa oraz Polska posiadają już jedno naziemne połączenie energetyczne – LitPol Link. „Harmony Link", czyli podwodny kabel łączący Litwę i Polskę, jest strategicznym projektem dla Litwy. To połączenie dodatkowo wzmocni odporność systemów elektroenergetycznych państw bałtyckich, jak również zwiększy możliwości integracji odnawialnych źródeł energii. Realizacja nowego morskiego połączenia energetycznego z Polską udostępni znaczną rozbudowę oraz podłączenie nowych potencjałów wytwórczych w regionie północno-wschodniej Polski i południowej Litwy, które – z tego co wiem – odznaczają się korzystnymi warunkami wiatrowymi oraz sprzyjają rozwojowi energetyki wiatrowej na lądzie.
Jakie inwestycje wzmacniające odporność systemu elektroenergetycznego planuje w najbliższych latach Litwa, jakie wnioski wyciągacie z wojny w Ukrainie?
Litwa w nadchodzących latach planuje nadal wzmacniać odporność systemu elektroenergetycznego, realizując szeroko zakrojone inicjatywy ochrony infrastruktury krytycznej razem z krajami bałtyckimi i Polską. Na te inicjatywy Komisja Europejska przekazała 113 mln euro w ramach instrumentu „Łącząc Europę" (CEF), z czego do Litwy i Polski trafi bardzo podobna kwota – ok. 22 mln euro. Dąży się również do stworzenia na poziomie UE długofalowych instrumentów prawnych i finansowych wspierających ochronę krytycznej infrastruktury energetycznej.
Program odporności realizowany przez „Litgrid" obejmuje 13 inicjatyw oraz ponad 150 konkretnych działań dotyczących obiektów sieci przesyłowej. Wśród najważniejszych inwestycji znajdują się: wzmocnienie fizycznej ochrony kluczowych urządzeń, instalacja fizycznych barier, wdrażanie systemów detekcji i eliminacji dronów, rozwój elektronicznych środków bezpieczeństwa, wzmacnianie cyberbezpieczeństwa, tworzenie zapasów awaryjnych i kryzysowych oraz rozwiązania umożliwiające szybkie odtworzenie uszkodzonej infrastruktury. Umacniana jest także ochrona perymetryczna i gotowość do działania w warunkach kryzysowych.
Opierając się na doświadczeniach wojny w Ukrainie, Litwa wyciąga jasny wniosek, iż infrastruktura energetyczna jest jednym z naczelnych celów zarówno fizycznych, jak i cybernetycznych ataków, dlatego jej protekcja musi być systematyczna, wielopłaszczyznowa i ciągle uaktualniana. Bazując na doświadczeniach Ukrainy, zwiększa się zakres działań ochronnych, weryfikowane są rozwiązania we współpracy z wojskiem, uczelniami i ekspertami ds. bezpieczeństwa, a program odporności jest regularnie aktualizowany w zależności od zmieniającej się oceny zagrożeń.
Materiały prasowe
Rozmawiał Michał Niewiadomski