Parlament Europejski dąży do jawności i rekompensat dla artystów w dobie GenAI. Z tego powodu, dnia 10 marca 2026 roku, zaakceptował na posiedzeniu plenarnym przełomowy raport dotyczący generatywnej sztucznej inteligencji oraz praw autorskich. To czytelny i stanowczy przekaz polityczny, iż postęp AI w Europie nie może zachodzić kosztem twórców, których praca jest używana bez wiedzy, przyzwolenia i zapłaty.
Raportzaakceptowany przez Parlament Europejski stanowi reakcję na wzrastającezaniepokojenie europejskiego sektora kultury w związku z szybkim postępemnarzędzi generatywnej sztucznej inteligencji. W ocenie wielu organizacjireprezentujących artystów, dzisiejszy model uczenia modeli AI bazuje wznacznym stopniu na niejasnym wykorzystywaniu rozległych zbiorów danychobejmujących prace literackie, muzyczne, wizualne oraz audiowizualne.
Koniec wyzyskiwania twórców?
Parlamentzwraca również uwagę na potrzebę utworzenia działającego rynkuudzielania licencji na treści dla systemów AI. W tym kontekście szczególnąfunkcję mają pełnić organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, którejuż obecnie posiadają mechanizmy umożliwiające efektywne przyznawanie licencji nasiroka skalę.
Według dr.Miłosza Bembinowa, przewodniczącego Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, ParlamentEuropejski właśnie przekazał wyraźny sygnał, że rozwój sztucznejinteligencji w Europie nie może opierać się na drapieżnym użytkowaniutwórczości bez świadomości i wynagrodzenia dla autorów.
– Jest to istotny moment, ponieważ w grę wchodzi nie tylko przyszłość prawaautorskiego, ale także przyszłość europejskiej kultury, uczciwej rywalizacji orazsprawiedliwego podziału wartości w gospodarce cyfrowej – mówi MiłoszBembinow. – Ważne jest również to, że Parlament dostrzegł rolę organizacjizbiorowego zarządzania. Bez sprawnych procedur licencyjnych, jakie gwarantująorganizacje takie jak ZAiKS, nie będzie ani realnej ochrony praw artystów, anystabilnego rynku sprzyjającego odpowiedzialnemu postępowi AI – zaznacza przedstawicielZAiKS.
Konieczna harmonia między AI a prawamitarsystów
Raportzatwierdzony przez Parlament Europejski wzywa do niezwłocznej interwencjiustawodawczej, która przywróci równowagę pomiędzy globalnymi platformamitechnologicznymi a twórcami oraz posiadaczami praw autorskich.
Zdaniemposłów do PE zarówno europejskie, jak i krajowe regulacje prawa autorskiegopowinny być w pełni stosowane do wszystkich usług generatywnej sztucznejinteligencji dostępnych na obszarze UE – niezależnie od miejsca ich opracowaniaalbo siedziby dostawcy.
Decydującymin elementem raportu jest również postulat znacznego powiększenia jawnościco do danych używanych do uczenia modeli AI. Twórcy i posiadacze prawpowinni wiedzieć, czy oraz w jaki sposób ich dzieła zostały użyte do budowysystemów generatywnej sztucznej inteligencji.
Kluczowe założenia raportu
W przyjętymdokumencie Parlament Europejski podkreśla w szczególności potrzebę:
- zapewnienia pełnej transparentności w odniesieniu do źródeł i metod nabywania danych wykorzystywanych do uczenia modeli AI,
- zapewnienia twórcom i posiadaczom praw autorskich stosownego odszkodowania za wykorzystanie ich dzieł,
- stworzenia przesłanek dla funkcjonującego rynku licencji na treści dla systemów AI, w tym rozwoju efektywnych mechanizmów licencjonowania zbiorowego,
- wprowadzenia instrumentu domniemania użycia chronionych treści w przypadkach, gdy dostawcy AI nie realizują powinności transparentności,
- zapewnienia, aby przepisy prawa autorskiego UE miały zastosowanie do wszystkich systemów generatywnej AI obecnych na rynku unijnym.
Ważny europejski sektor kreatywny
Dyskusja na temat generatywnej sztucznej inteligencji ma duże znaczenie gospodarcze. Europejskisektor kultury i kreatywny odpowiada za około 4 proc. wartości dodanej w UE,6,9 proc. PKB oraz ponad 8 mln etatów.
W opinii wielu przedstawicieli branży brak skutecznych środków ochrony praw autorskich w aspekcie AI może prowadzić do dalszego transferu wartości z europejskiej gospodarki kreatywnej do globalnych platform technologicznych.
Przyjęcieraportu inicjuje następny etap prac nad europejskimi regulacjami prawnymi dla sztucznej inteligencji i prawa autorskiego. Stanowi jednak wyraźny sygnał, iż rozwój AI w Europie musi zachodzić z poszanowaniem uprawnień artystów i zasad sprawiedliwego wykorzystywania treści chronionych prawem autorskim.
KW