Urząd skarbowy bardzo drobiazgowo podchodzi do reguł dotyczących samotnego sprawowania pieczy nad dzieckiem. Osoby po rozwodzie napotykają liczne trudności, a każdego dnia pojawiają się nowe wykładnie. Przeanalizowaliśmy zarówno najnowsze opinie organów podatkowych, jak i orzeczenia sądów.
Rodzic sprawujący samodzielnie opiekę nad dzieckiem może uiścić znacznie mniejszy podatek dochodowy i otrzymać wysoki zwrot podatku, pod warunkiem rozliczenia się z dzieckiem. Konieczne jest jednak wypełnienie pewnych kryteriów, lecz samo zaznajomienie się z przepisami może okazać się niewystarczające, ponieważ rzeczywistość przynosi różne sytuacje. Dlatego warto znać wnioski płynące z interpretacji indywidualnych Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej oraz decyzji sądowych. A gra jest warta świeczki.
Największa korzyść dla rodzica samotnie wychowującego dziecko to nawet 26 700 zł rocznie. O tyle można zmniejszyć podatek, pod warunkiem, że rodzic (lub opiekun prawny) osiąga odpowiednio wysokie dochody i spełnia kryteria zawarte w ustawie o PIT, aby móc skorzystać z preferencyjnego sposobu rozliczenia z dzieckiem. Odnosi się to również do osób rozwiedzionych, żyjących w konkubinacie i małżonków w trakcie separacji.
Wyjaśniamy, czy istnieje możliwość rozliczenia się jako samotny rodzic w różnych sytuacjach, m.in. gdy sąd zarządził opiekę dzieloną, w przypadku rozwodu, gdy drugi rodzic nie wykazuje zainteresowania dzieckiem, gdy rodzic prowadzi działalność gospodarczą. Zweryfikowaliśmy interpretacje i orzeczenia z lat 2025 i 2026.
Czytaj też: Skarbówka kontroluje samotnych rodziców. Zobacz, co urzędnicy sprawdzają
Czy piecza naprzemienna eliminuje możliwość preferencyjnego rozliczenia z dzieckiem?
Z artykułu 6 ust. 4f ustawy o PIT wynika, że obniżone rozliczenie PIT z dzieckiem nie dotyczy osoby, która sprawuje opiekę wspólnie z drugim rodzicem lub opiekunem prawnym nad przynajmniej jednym dzieckiem, również w sytuacji, gdy dziecko podlega opiece naprzemiennej, w związku z którą obydwoje rodzice otrzymują świadczenie wychowawcze (czyli 800+).
Skarbówka utrzymuje, że opieka naprzemienna uniemożliwia skorzystanie z ulgi, ponieważ dziecko jest wychowywane przez oboje rodziców. W konsekwencji ani matka, ani ojciec nie mogą skorzystać z uprzywilejowanego rozliczenia, jako rodzic samotnie wychowujący. Takie stanowisko prezentuje dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacjach indywidualnych (np. z dnia 12 marca 2026 r., sygn. 0115-KDIT2.4011.13.2026.2.DT).
Z interpretacji z 12 marca br. wynika, że w opinii fiskusa jako osoba samotnie wychowująca dziecko nie może rozliczyć się nawet osoba, której przysługuje ten status względem jednego dziecka, lecz w odniesieniu do innego (z tą samą kobietą, byłą żoną) sąd przyznał pieczę naprzemienną, a obojgu rodzicom wypłacane jest 800 plus (po połowie).
Dyrektor KIS zaznaczył, że “ustawodawca wykluczył możliwość skorzystania z preferencyjnej formy opodatkowania przez osoby wychowujące wspólnie z drugim rodzicem lub opiekunem prawnym przynajmniej jedno dziecko. Wykluczenie to obejmuje również sytuacje, w których przynajmniej [jedno] dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną, a obojgu rodzicom przyznano świadczenie wychowawcze zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. w połowie wysokości)”.
Należy również zwrócić uwagę na fakt, że 1 lipca 2024 r. zmieniła się sytuacja prawna. Sądy administracyjne rozstrzygające w sprawach dotyczących pieczy naprzemiennej stwierdzają, że przed tą datą piecza naprzemienna nie wykluczała możliwości rozliczenia jako samotny rodzic (np. wyroki WSA w Gdańsku w wyroku z 9 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 378/24 oraz z 11 marca 2025 r., sygn. I SA/Gd 1030/24, oba nieprawomocne, a także wyrok WSA w Warszawie z 9 stycznia 2025 r., sygn. III SA/Wa 2359/24, nieprawomocny), a od 1 lipca 2024 r. piecza naprzemienna uniemożliwia skorzystanie z preferencji (np. wyrok WSA w Olsztynie z 2 października 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 249/24, nieprawomocny).
W kwestii aktualnego stanu prawnego należy jeszcze oczekiwać na orzeczenia NSA. To one ostatecznie rozstrzygną, czy stanowisko sądów wojewódzkich w obecnym stanie prawnym (od 1 lipca 2024 r.) jest słuszne.
Czy osoba po rozwodzie może rozliczyć się korzystniej?
Kobieta po rozwodzie lub mężczyzna po rozwodzie ma możliwość rozliczenia się jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Z ulgi może skorzystać wyłącznie jedna osoba, o ile rzeczywiście samodzielnie wychowuje dziecko, bez wsparcia drugiego rodzica. Dyrektor KIS potwierdza to w licznych interpretacjach indywidualnych, np. z 6 marca 2026 r. (sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.1.2026.2.ACZ), z 9 marca 2026 r. (0113-KDIPT2-2.4011.24.2026.2.ST), z 5 marca (0113-KDIPT2-2.4011.1186.2025.2.ST) i wielu innych.
Organ tłumaczy bowiem, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest osoba, która faktycznie “samodzielnie w całości lub w znacznej mierze wychowuje dziecko bez współudziału drugiego rodzica w procesie wychowawczym, nieprzerwanie, każdego dnia dbając nie tylko o zabezpieczenie materialne, ale również o rozwój emocjonalny dziecka”.
W sytuacji, gdy dziecko mieszka z jednym rodzicem, pozostając pod jego stałą, codzienną opieką, a drugi rodzic uiszcza alimenty i okazjonalnie opiekuje się dzieckiem, status samotnego rodzica przysługuje temu, z kim dziecko mieszka i kto wykonuje wszystkie obowiązki, dzięki którym dziecko jest wychowywane w sposób gwarantujący jego prawidłowy rozwój.
Dyrektor KIS dodaje także, że “fakt utrzymywania kontaktów między dzieckiem a drugim rodzicem nie odbiera pierwszemu rodzicowi — z którym dziecko mieszka — prawa do opodatkowania swoich dochodów” przewidzianego dla osób samotnie wychowujących dziecko (art. 6 ust. 4d ustawy o PIT).
Jeżeli podatnik nie rozliczał się jako osoba samotnie wychowująca, a spełniał wymagania, może złożyć korektę deklaracji PIT. To także potwierdza dyrektor KIS w interpretacjach (np. z 5 marca 2026 r., sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.1186.2025.2.ST).
Co w sytuacji, gdy oboje rodzice po rozwodzie angażują się w wychowanie dziecka?
Trzecia sytuacja, często spotykana w praktyce, to aktywne wychowywanie dziecka przez każdego z rodziców po rozwodzie. W takim przypadku (gdy sąd nie zarządził opieki naprzemiennej), czyli gdy każdy z rodziców aktywnie oraz w porównywalnym stopniu uczestniczy w wychowywaniu dziecka, rodzice dzielą obowiązki związane z wychowaniem dziecka, nie można mówić o samodzielnym wychowywaniu dziecka przez żadnego z rodziców, niezależnie od tego, u kogo i pod czyją opieką dziecko przebywa w danym momencie roku podatkowego.
Taka konkluzja wynika z interpretacji indywidualnych dyrektora KIS, m.in. z 10 marca 2026 r. (sygn. 0115-KDIT2.4011.7.2026.2.KC).
Dotyczy to również przypadków, gdy jeden rodzic utrzymuje syna/córkę, a drugi mieszka za granicą i tylko przez część roku dziecko przebywa u drugiego rodzica, poza granicami kraju.
Czy pojawienie się dziecka z kolejnego związku zmienia sytuację?
Z interpretacji wynika również, że według fiskusa, jeśli osoba ma dziecko z jednego związku i samotnie je wychowuje, ale później urodzi się kolejne dziecko, które wychowuje z nowym partnerem, to nie ma już możliwości rozliczania się jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Fiskus bardzo dosłownie traktuje przepisy.
Jak wynika z interpretacji z 6 marca 2026 r. (sygn. 0112-KDSL1-1.4011.5.2026.2.KM), zgodnie z art. 6 ust. 4f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych prawo do preferencyjnego rozliczenia dochodów nie przysługuje osobie, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem lub opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko.
Czy opodatkowanie działalności ryczałtem lub liniowym PIT eliminuje możliwość skorzystania z preferencji?
Jednym z warunków wspólnego rozliczenia z dzieckiem jest również brak dochodów z działalności gospodarczej opodatkowanych ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych lub liniowym PIT. W rezultacie rodzic posiadający status osoby samotnie wychowującej dziecko nie ma możliwości skorzystania z preferencyjnego rozliczenia z dzieckiem, jeśli prowadzi działalność, która choćby częściowo jest opodatkowana ryczałtem lub liniowym PIT (wyłączenie z art. 6 ust. 8 ustawy o PIT).
Potwierdził to dyrektor KIS w interpretacjach indywidualnych z 2 marca 2026 r. (sygn. 0114-KDIP3-2.4011.1147.2025.2.MN — dotyczy ryczałtu) oraz z 26 lutego 2026 r. (sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.1161.2025.3.ACZ — dotyczy liniowego PIT).
Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz działu Prawo, Business Insider Polska
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.