Pracodawcy zaczęli asekurować się przed następstwami potencjalnych audytów ze strony Państwowej Inspekcji Pracy, proponując do podpisu kandydatom oraz pracownikom dodatkowy dokument – takie wieści podaje portal Biznes.interia.pl. Osoby zatrudnione na podstawie umowy-zlecenia mają zadeklarować, że robią to z pełną świadomością i nie chcą zmiany formy zatrudnienia, lecz Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wyraża swoje powątpiewania co do wagi tego rodzaju dokumentu.
Oświadczenia w sprawie umowy-zlecenia jeszcze przed reformą PIP
W momencie, gdy reforma Państwowej Inspekcji Pracy była przedmiotem obrad w parlamencie, część firm zaczęła prezentować kandydatom do pracy dodatkowy dokument do podpisania. Jak poinformował portal Biznes.interia.pl, w jednej z grup dla osób poszukujących zatrudnienia pojawiło się oświadczenie, które miała otrzymać kandydatka, o następującej treści:
oświadczam, że chcę wykonywać pracę w formie umowy zlecenie i nie wyrażam zgody na jej przekształcenie w inną formę zatrudnienia, jest to świadoma i dobrowolna decyzja oraz jest to ważne do momentu jego wycofania.
Analogiczne oświadczenia do podpisu otrzymywały również inne osoby, co zrodziło pytanie o zasadność i zgodność z prawem tego typu dokumentów. Użytkownicy internetu komentujący te sytuacje sugerowali, że pracodawcy usiłują w ten sposób zabezpieczyć swoje interesy przed audytami PIP po wejściu w życie nowych regulacji, a także utrudnić późniejsze zatrudnienie na umowę o pracę.
Zobacz także
Rozlicz PIT online i zyskaj maksymalny zwrot podatku za 2025 r.
Sporo osób podkreślało, że tego typu oświadczenia nie posiadają mocy prawnej, zwracając uwagę na to, że inspektorzy oceniają rzeczywisty stan rzeczy, czyli to, czy umowa cywilnoprawna posiada cechy charakterystyczne dla stosunku pracy. O umowie o pracę mogą świadczyć między innymi praca według harmonogramu, realizacja obowiązków w konkretnym miejscu i czasie oraz zależność służbowa, zaś powtarzalność czynności i nadzór ze strony przełożonego to elementy charakterystyczne dla stosunku pracy, w związku z tym oświadczenia nie modyfikują charakteru wykonywanych powinności.
MRPiPS: Istotny jest faktyczny sposób wykonywania pracy
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zapytane o kwestię oświadczeń, zaznaczyło, że resort nie jest uprawniony do dokonywania wiążącej interpretacji przepisów ani oceny konkretnych przypadków, czym zajmuje się PIP. Resort napomknął, że jeżeli praca wykonywana jest w warunkach przewidzianych dla umowy o pracę, to właśnie w taki sposób będzie traktowana. W zgodzie z art. 22 § 11 Kodeksu pracy decydujący jest rzeczywisty sposób realizacji obowiązków, a nie nazwa umowy, dlatego też podpisywane przez kandydatów i pracowników oświadczenia nie wpłyną na charakter zatrudnienia.
Ministerstwo odwołało się także do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2020 r., w którym podkreślono, że treść umowy ma drugorzędne znaczenie w kontekście faktycznych ustaleń. Sąd w pierwszej kolejności bada, czy praca jest wykonywana na warunkach określonych w przepisach o stosunku pracy, natomiast zawieranie umów-zleceń zamiast umów o pracę może skutkować karą grzywny od 1000 do 30 tys. zł, przypomina MRPiPS.
Reforma PIP i wyższe sankcje dla pracodawców
Jak akcentuje resort rodziny i pracy, reforma Państwowej Inspekcji Pracy ma na celu przeciwdziałanie sytuacjom zbliżonym do opisanej, bez ingerowania w samo prawo pracy, ale przez zwiększenie możliwości jego egzekwowania. Zmiany stanowią odpowiedź na potrzeby pracowników, których prawa są łamane, oraz reakcję na nadużycia występujące na rynku pracy – nowelizacja przewiduje bowiem także surowsze kary dla przedsiębiorców naruszających prawa pracownicze.
Nowelizacja ustawy o PIP została 2 kwietnia podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego i równocześnie przekazana do Trybunału Konstytucyjnego. Po upływie 3 miesięcy od ogłoszenia wejdą w życie przepisy, na mocy których inspektorzy PIP będą mogli w toku postępowania administracyjnego przekształcać umowy cywilnoprawne posiadające cechy stosunku pracy w umowy o pracę, natomiast bezpośrednio po publikacji ustawy zaczną obowiązywać zapisy odnoszące się do funkcjonowania Państwowej Inspekcji Pracy.
Oprac. AD