Naruszenia praw pracowniczych i osłabienie zdolności instytucjonalnej do realizacji zadań ustawowych w POLSA – to główne zarzuty wymienione w piśmie, do którego dotarła PAP, skierowanym do ministra finansów Andrzeja Domańskiego. Ministerstwo rozwoju potwierdziło, że skarga wpłynęła i jest analizowana.
Z kolei Polska Agencja Kosmiczna oznajmiła PAP, że nie otrzymała żadnego dokumentu z zażaleniami, a na specjalną skrzynkę dedykowaną sygnatariuszom nie nadeszła żadna wiadomość. Niemniej jednak, POLSA ustosunkowała się do kilku kwestii z tego pisma, które – jak podkreślono – zaistniały w sferze publicznej.
Jako aktualni i byli pracownicy Polskiej Agencji Kosmicznej, którym zależy na przyszłości tej instytucji, chcemy zwrócić uwagę Pana Ministra na poważne pogwałcenia praw pracowniczych w Agencji oraz faktyczną utratę zdolności instytucjonalnej POLSA do efektywnej realizacji jej ustawowych obowiązków – czytamy w dokumencie skierowanym do ministra Domańskiego.
Na początku osoby podpisane pod pismem – obecni i byli pracownicy Polskiej Agencji Kosmicznej, jak sami się określili – wyrażają wdzięczność ministrowi „za tak skuteczne wsparcie sektora”, wymieniając wśród działań m.in. powiększony wkład do Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz starania o placówkę ESA w Polsce.
„Jednakże, aby te osiągnięcia efektywnie przełożyły się na sukcesy polskiego przemysłu i nauki, niezbędne jest sprawne funkcjonowanie Polskiej Agencji Kosmicznej. Tymczasem od roku obserwujemy jej faktyczną likwidację. Blisko 1/3 załogi straciła zatrudnienie. Obowiązki ustawowe Agencji w dużej mierze przestały być wypełniane. Pracownicy są onieśmielani i upokarzani” – czytamy.
Zapewniono, że celem skargi nie jest „poszukiwanie zemsty czy egzekwowanie swoich praw” – w tym kontekście „o skandalicznych poczynaniach wobec pracowników” autorzy powiadomili Państwową Inspekcję Pracy. Sygnatariusze kierują się „głównie troską o dobro państwa polskiego”, aby POLSA „ponownie skutecznie mogła służyć gospodarce i bezpieczeństwu Polski”.
"Skarga jest analizowana, zgodnie z procedurami MRiT”
W odpowiedzi na zapytania PAP, Ministerstwo Rozwoju i Technologii poinformowało, że skarga wpłynęła do resortu 7 maja bieżącego roku. Miało ją sygnować 14 osób. „Obecnie skarga jest analizowana, zgodnie z procedurami MRiT” – napisano w odpowiedzi biura prasowego.
Jednakże dodano, że „minister finansów i gospodarki nie wykonuje czynności w sprawach z zakresu prawa pracy wobec pracowników Polskiej Agencji Kosmicznej. Czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w imieniu pracodawcy, którym jest Polska Agencja Kosmiczna, wykonuje wobec pracowników Prezes Polskiej Agencji Kosmicznej. Należy jednak zaznaczyć, że wszelkie skargi napływające do Ministerstwa Rozwoju i Technologii są rozpatrywane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa”.
PAP zapytała także, jak MRiT ocenia obecną działalność POLSA. W odpowiedzi wskazano, że resort „na bieżąco monitoruje realizację zadań ustawowych POLSA na podstawie przedkładanych rocznych sprawozdań z działalności jednostki, informacji kwartalnych, sprawozdań finansowych, oświadczeń o stanie kontroli zarządczej oraz innej dokumentacji będącej w posiadaniu Ministerstwa Rozwoju i Technologii np. wyników kontroli, informacji o sposobie realizacji w danym roku przez kierowników jednostek wytycznych i poleceń ministra finansów i gospodarki”.
Ponadto minister finansów i gospodarki wydał polecenie prezesowi Polskiej Agencji Kosmicznej o realizację priorytetowych zadań, m.in. rozwój Narodowego Systemu Informacji Satelitarnej, założenia udziału Polski w misji Artemis oraz misjach ESA w zakresie eksploracji, budowa Centrum Operacji Satelitarnych, kontynuację i wykorzystanie efektów misji IGNIS z udziałem polskiego astronauty oraz zaangażowanie POLSA w Międzynarodowego Kongresu Astronautycznego – czytamy.
Kwestie te pojawiły się w dołączonym do skargi „opisie problemów z realizacją zadań ustawowych przez POLSA w okresie od kwietnia 2025 r.” (20 kwietnia 2025 r. Marta Wachowicz została mianowana na stanowisko prezeski Polskiej Agencji Kosmicznej – PAP).
Autorzy skargi wymienili tutaj: ograniczenie skuteczności operacyjnej Narodowego Systemu Informacji Satelitarnej, brak działań związanych z utworzeniem Centrum Obserwacji Satelitarnej, brak współpracy w inicjatywie Artemis Accords i innych programach NASA, zmarnowanie potencjału misji IGNIS oraz bierność POLSA w zakresie przygotowań do organizacji Międzynarodowego Kongresu Astronautycznego 2027 w Poznaniu.
Ostatni punkt dotyczył polityki kadrowej, „zagrażającej ciągłości pracy Agencji”. Jak czytamy, „zwolniono lub zmuszono do odejścia około 25 osób, co stanowi ponad 1/3 pracowników agencji wg stanu na kwiecień 2025. W wielu przypadkach, byli to pracownicy z długoletnim stażem i bogatym doświadczeniem w sektorze kosmicznym”. Autorzy napisali, że zwolnienia „odbywały się nierzadko z naruszeniem poszanowania godności oraz innych praw osobistych pracowników”. „Na ich miejsce przyjmowano osoby bez wprawy w branży kosmicznej, często z pominięciem wymaganego w ustawie trybu konkursowego” – czytamy.
PIP: na początku maja br. rozpoczęto czynności kontrolne
Szczegóły opisu tych działań zawarto w piśmie do Państwowej Inspekcji Pracy. Okręgowy Inspektorat Pracy w Gdańsku odpowiedział PAP, że z uwagi na przepisy jednostka nie jest upoważniona do udzielenia informacji dotyczących złożonych zażaleń, w szczególności w zakresie potwierdzenia faktu wpłynięcia skargi oraz daty jej złożenia, a także osoby lub osób wnoszących skargę, przedmiotu skargi i sposobu jej rozpatrzenia. Poinformowano jedynie, że „na początku maja br. rozpoczęto czynności kontrolne, w trakcie których ustalono, że z powodu miejsca przechowywania dokumentów i rejestrów oraz przebywania osób wyznaczonych do reprezentowania Agencji, dalsze działania będą musiały mieć miejsce w Warszawie. W związku z tym ustalenia poczynione w Gdańsku zostały przekazane do Okręgowego Inspektoratu w Warszawie”.
O komentarz PAP poprosiła także Polską Agencję Kosmiczną. W odpowiedzi zespołu komunikacji czytamy, że POLSA nie otrzymała żadnego dokumentu ze skargami, a na specjalną skrzynkę dedykowaną sygnatariuszom nie nadeszła żadna korespondencja. W rozbudowanym komentarzu Agencja odniosła się do omawianych w skardze tematów, które – jak wskazano – zna z przestrzeni publicznej.
Przechodząc przez poszczególne tematy w odpowiedzi POLSA czytamy, że: „Narodowy System Informacji Satelitarnej działa i jest systematycznie rozwijany zgodnie z przyjętym planem”, „Agencja przygotowała i zaprezentowała ministrowi nadzorującemu wstępną koncepcję budowy Centrum Operacji Satelitarnych, na które uzyskała środki finansowe. Od stycznia 2026 r. trwają prace przygotowujące inwestycję infrastrukturalną, obejmujące przygotowanie dokumentacji, analizy kosztorysowe oraz określenie docelowego modelu funkcjonowania infrastruktury”, „Polska Agencja Kosmiczna nie wycofała się z Artemis Accords ani nie zrezygnowała z monitorowania możliwości udziału polskich podmiotów w tym programie”, „Polska Agencja Kosmiczna aktywnie uczestniczy w przygotowaniach do Międzynarodowego Kongresu Astronautycznego IAC 2027 w Poznaniu i traktuje to wydarzenie jako wyjątkową okazję dla polskiego sektora kosmicznego”, a „Misja IGNIS była przedsięwzięciem wielopodmiotowym, angażującym niezależne zespoły naukowe, instytuty badawcze, uczelnie i podmioty komercyjne”.
Z kolei odnosząc się do polityki kadrowej, POLSA podała, że od 1 maja 2025 r. do 1 maja 2026 r. przeprowadziła „kompleksową reorganizację struktury zatrudnienia, będącą naturalną konsekwencją zmian organizacyjnych i prawnych jednostki, w tym wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. nowego Statutu Polskiej Agencji Kosmicznej oraz wdrożenia nowego regulaminu organizacyjnego, a także w związku z planowanym wejściem ustawy o działalności kosmicznej”. „Zmiany te wpisują się w szerszy proces porządkowania i profesjonalizacji działania jednostki”, a „rotacja zatrudnienia towarzysząca procesom reorganizacyjnym jest zjawiskiem naturalnym i powszechnym w jednostkach przechodzących istotne zmiany strukturalne i prawne”.
Jednocześnie Agencja podała dane dotyczące sposobów zakończenia stosunków pracy, z których wynika, że większość odejść „nie wynikała z jednostronnych decyzji pracodawcy”. Jak m.in. czytamy, „6 przypadków stanowią rozwiązania umów wskutek decyzji samych pracowników o odmowie przyjęcia nowych warunków pracy i płacy zaproponowanych w wypowiedzeniach zmieniających z dnia 7 stycznia 2026 r.”. Rozwijając ten punkt, POLSA dodała, że tutaj „wypowiedzenia zmieniające były wynikiem konieczności zapobiegania dyskryminacji płacowej w Agencji: część pracowników posiadała wynagrodzenia znacząco odbiegające od stawek przewidzianych regulaminem wynagradzania, nieadekwatne do zakresu powierzonych zadań i nieproporcjonalne w stosunku do wynagrodzeń osób zatrudnionych na analogicznych stanowiskach”.
W skardze podano, że do wiadomości dokumenty otrzymali: Rada Polskiej Agencji Kosmicznej, Sejmowa Komisja Gospodarki i Rozwoju oraz Parlamentarna Grupa ds. Przestrzeni Kosmicznej.
To następna tego rodzaju sprawa. Na zbliżone kwestie zwracali uwagę autorzy anonimowego pisma, które jesienią ubiegłego roku zostało wysłane mediom. Wskazywano tam, że Polska Agencja Kosmiczna straciła zdolność kooperacji z partnerami, trwają redukcje zatrudnienia kompetentnych pracowników, panuje paraliż organizacyjny i komunikacyjny, a misja IGNIS była nieprofesjonalnie przygotowana.
Agnieszka Kliks-Pudlik (PAP)
akp/ kszy/ bar/ jpn/