Obecnie Polska zajmuje 20. miejsce wśród gospodarek świata, a fundacja rodzinna to rozwiązanie prawne adekwatne do tej pozycji. Specjaliści twierdzą, że polska fundacja jest nawet lepsza niż te w Europie Zachodniej. Jednakże, przepisy wymagają jeszcze udoskonaleń. Taki wniosek płynie z raportu “Trzy lata Fundacji Rodzinnej” opracowanego przez Business Insider Polska, kancelarię Tomczykowski Tomczykowska oraz bank UniCredit.
Dwie trzecie firm globalnie należy do rodzin. To właśnie przedsiębiorstwa rodzinne generują znaczną część PKB, kreują miejsca pracy i gwarantują stabilność gospodarek opartych na prywatnym kapitale. Polska nie stanowi wyjątku. Z myślą o takich przedsiębiorcach powstała fundacja rodzinna — instrument umożliwiający strategiczne planowanie przyszłości firmy, majątku oraz sukcesji pokoleniowej.
- Pobierz: “Trzy lata Fundacji Rodzinnej. Raport maj 2026 r.
— Polska fundacja rodzinna jest zgodna z ogólnoświatowym trendem sukcesji, a na tle Europy wyróżnia się elastycznością oferowanych rozwiązań — mówi Renata Kamoda, Dyrektor Private Banking & Wealth Management UniCredit w Polsce. Przedsiębiorcy, w tym także polscy, potrzebują bowiem fundacji rodzinnej, by móc w sposób uporządkowany przekazać dorobek życia następnym generacjom i decydować o jego dalszych losach.
Z danych zebranych w naszym raporcie wynika, że przedsiębiorcy z entuzjazmem powołują fundacje rodzinne. Istnieje ich już ponad 7 tys., chociaż w momencie uchwalania ustawy przewidywano mniejszą liczbę.
— Zainteresowanie fundacją rodzinną przeszło wszelkie oczekiwania — potwierdzają Paweł Tomczykowski i Anna Turska-Tomczykowska, partnerzy zarządzający kancelarią Tomczykowski Tomczykowska. Można jednak stwierdzić, że to dopiero początek, gdyż prognozy wskazują, że liczba sukcesji do 2030 r. może sięgnąć 54–86 tys. Naturalnie, nie wszyscy właściciele firm zdecydują się na utworzenie fundacji rodzinnej, lecz potencjał jest ogromny.
Czytaj także: Sprawozdania finansowe w fundacji rodzinnej. Eksperci tłumaczą obowiązki
Dlaczego przedsiębiorcy powołują fundacje rodzinne
Fundacja rodzinna to rozwiązanie niezwykle pożądane. Z jakiego powodu? Posłuchajmy przedsiębiorców, którzy dzielą się swoimi opiniami w raporcie.
— Fundacja rodzinna, założona przez naszą mamę, pozwala nam usystematyzować kwestie dziedziczenia i myśleć o rodzinnym majątku w ujęciu bardziej strategicznym. Stwarza również możliwość dyskusji na temat odpowiedzialności kolejnego pokolenia — nie tylko za powiększanie kapitału, ale także za więzi rodzinne, wartości oraz wpływ na społeczeństwo — mówią Maciej Duda, dyrektor generalny Duda Holding S.A., przewodniczący rady nadzorczej Opoka TFI, i Wojciech Duda, dyrektor generalny Duda Development. Obaj reprezentują już drugą generację przedsiębiorców.
Swoimi spostrzeżeniami i doświadczeniami podzielił się także Józef Wojciechowski, przewodniczący Rady Nadzorczej i twórca J.W. Construction.
— Moim zamiarem było nie tylko przekazanie aktywów, lecz także utrzymanie kontynuacji i wartości, które umożliwią dalsze funkcjonowanie firmy — wyznaje Wojciechowski.
Autorzy raportu zaznaczają ponadto, że fundatorzy coraz częściej postrzegają siebie jako “strażników”, a nie jedynie posiadaczy majątku. Ich zamiarem nie jest maksymalny zysk w jednym kwartale, lecz stabilny rozwój, który zagwarantuje bezpieczeństwo rodzinie, ochronę dorobku przyszłych pokoleń oraz dalszy udział rodzinnych firm w rozwoju gospodarki za 20, 30 czy 50 lat.
Następną pobudką są korzystne rozwiązania podatkowe, przy czym — jak podkreśla Paweł Tomczykowski — nie powinna to być jedyna przesłanka. Jeżeli fundacja rodzinna ma służyć przede wszystkim optymalizacji podatkowej, to należy spodziewać się reakcji fiskusa. Takie wnioski wynikają również z przeprowadzonej analizy opinii zabezpieczających szefa KAS.
Co więcej, z raportu wynika, że administracja podatkowa dysponuje narzędziami do weryfikacji rozliczeń podatkowych fundacji rodzinnej i coraz częściej z nich korzysta.
Pobierz: “Trzy lata Fundacji Rodzinnej. Raport maj 2026 r.
HtmlCode
Jaki jest bilans trzech lat funkcjonowania fundacji rodzinnej
Ustawa o fundacji rodzinnej obowiązuje dokładnie od 22 maja 2023 r. Co wydarzyło się w ciągu tych trzech lat? Bardzo wiele. Przede wszystkim utworzono już aż 7 037 fundacji rodzinnych. Tyle wniosków o rejestrację wpłynęło do 30 kwietnia 2026 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim zarejestrował 3 677 fundacji.
Czas od momentu złożenia wniosku do formalnego wpisu do Rejestru Fundacji Rodzinnych, niestety, się wydłuża. Należy oczekiwać nawet 14 miesięcy, gdyż wnioski rozpatruje tylko trzech sędziów. Do nich trafiają również wnioski o zmianę wpisu. A tu odnotowano gwałtowny wzrost w 2025 r.
- Pobierz: “Trzy lata Fundacji Rodzinnej. Raport maj 2026 r.
HtmlCode
Anna Turska-Tomczykowska zauważa, że przeciętnie do sądu wpływa od 150 do 200 wniosków miesięcznie, natomiast w lipcu 2025 r. było to aż 1 022 wnioski.
— Moim zdaniem był to bezpośredni efekt prac legislacyjnych nad nowelizacją przepisów dotyczących fundacji rodzinnej. Decydującym impulsem była zapowiedź wprowadzenia tzw. 36-miesięcznego lock-upu na aktywach, przewidującego opodatkowanie sprzedaży majątku wniesionego do fundacji przed upływem trzech lat. Ostatecznie prezydent nie podpisał ustawy, jednakże skala składanych wniosków wyraźnie pokazała reakcję rynku na planowane zmiany — stwierdza Anna Turska-Tomczykowska.
Z analizy danych o fundacjach wynika jeszcze jedna interesująca rzecz. 2842 fundacje (77 proc. wszystkich zarejestrowanych) utworzyło 3572 fundatorów, w tym 950 kobiet. Średnia wieku fundatora wynosi 52 lata.
Finanse fundacji rodzinnych
Generalnie, do większości fundacji rodzinnych wniesiono aktywa. Posiada je 47,4 proc. fundacji z 3 348 przeanalizowanych.
Z danych NBP zgromadzonych i przeanalizowanych przez kancelarię Tomczykowski Tomczykowska wynika również, że 72 fundacje lokują kapitał za granicą. I nie są to niewielkie środki, gdyż chodzi o 6,4 mld zł. A kwota ta może być jeszcze wyższa, ponieważ wiele fundacji nie wie, że musi raportować dane o aktywach zagranicznych do NBP.
Z roku na rok wzrasta również liczba spółek notowanych na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych, w których akcjonariacie znajduje się fundacja rodzinna. Oficjalne dane dotyczą jedynie tych, które posiadają ponad 5 proc. akcji. W 2025 r. takich spółek było 21, a w 2026 r. już 33.
Fundacje rodzinne mają również wysokie oczekiwania dotyczące obsługi finansowej, np. przez bank. Wymagają także strategii i partnerskiej współpracy.
— Fundacje rodzinne w Polsce gromadzą coraz większą ilość aktywów i charakteryzują się coraz wyższym stopniem profesjonalizacji. Fundatorzy oczekują dostępu do globalnej wiedzy i najlepszych praktyk w obszarze międzypokoleniowego zarządzania majątkiem, wspartych zaawansowaną ofertą inwestycyjną — zaznacza Aleksander Piniński, dyrektor investment banking UniCredit w Polsce.
Renata Kamoda dodaje, że fundacja rodzinna to nie tylko konstrukcja prawno-podatkowa, ale przede wszystkim narzędzie do zarządzania kapitałem z pokolenia na pokolenie. Podstawowym celem fundacji rodzinnej jest stabilne zabezpieczenie aktywów i przygotowanie ich na przyszłe wyzwania rynkowe.
Podatki: interpretacje i orzecznictwo
Bilans — finansów, podatków i kontroli omawiamy szczegółowo w raporcie. Jedno jest pewne. Polskie regulacje podatkowe są korzystne dla fundacji i jej beneficjentów, choć nie wszystkie.
Przez trzy lata uzyskaliśmy aż 617 interpretacji podatkowych i 17 opinii zabezpieczających. — Te liczby pokazują, że nadszedł czas na doprecyzowanie przepisów — uważa Anna Turska-Tomczykowska. Chodzi o wyjaśnienie wszelkich niejasności.
Jak mówi Tomasz Konarzewski, adwokat i doradca podatkowy w kancelarii Tomczykowski Tomczykowska, niektóre rozwiązania dotyczące fundacji rodzinnej wciąż budzą wątpliwości. Dotyczy to głównie dochodów z wynajmu, obrotu nieruchomościami, inwestycji zagranicznych i w kryptowaluty.
W 2025 r. rząd podjął próbę uszczelnienia podatków fundacji rodzinnej, lecz prezydent Karol Nawrocki zawetował nowelizację. Ministerstwo Finansów nie zrezygnowało jednak z planów zmian w podatkach. Niedawno zakończyły się konsultacje społeczne dotyczące przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej. Zapewne wkrótce pojawi się kolejny projekt zmian.
Co należy zmienić w regulacjach dotyczących fundacji rodzinnej
Kancelaria Tomczykowski Tomczykowska przedstawiła kilkadziesiąt propozycji — konkretnych zmian w ustawie. W raporcie i na łamach Business Insidera Paweł Tomczykowski omówił najważniejsze. Jego zdaniem kluczowa jest możliwość powrotu kapitału Polaków, którzy założyli fundację rodzinną za granicą.
Tomczykowscy podkreślają jednak, że problemy wynikają nie tylko z ustawy.
— Polski rynek fundacji rodzinnych przeszedł od entuzjazmu pierwszej fali — rejestracji, strukturyzacji, oswajania nowego instrumentu — do momentu, który w historii każdej dojrzałej instytucji jest najtrudniejszy: weryfikacji, czy forma idzie w parze z treścią. Obserwujemy to zjawisko na co dzień w naszej praktyce. Fundacje zakładane pospiesznie, bez dobrze przemyślanej struktury właścicielskiej, zaczynają ujawniać swoje słabe strony. Statut bez postanowień dostosowanych do specyfiki danej rodziny. Organy bez precyzyjnie określonych kompetencji. Beneficjenci, którzy nie rozumieją ani celu fundacji, ani odpowiedzialności, jaką ona niesie. To nie są problemy ustawy. To są problemy jakości doradztwa i, niestety, częstego instrumentalnego traktowania nowej instytucji poprzez nadużywanie prawa podatkowego — konkludują Anna i Paweł Tomczykowscy.
Pobierz: “Trzy lata Fundacji Rodzinnej. Raport maj 2026 r.
Autorzy: Jolanta Ojczyk, szefowa działu Prawo, Łukasz Zalewski, dziennikarz działu Prawo, Business Insider Polska
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu w całości. Bądź na bieżąco! Śledź nas w Google.