Konflikt we Lwowie dotyczący polskiej firmy Control Process i budowanej przez nią instalacji do utylizacji odpadów, wkroczył w nowy etap. Burmistrz Lwowa prezentuje radnym miejskim obraz nierzetelnego wykonawcy, uzasadniając wypowiedzenie umowy. Międzynarodowy sąd arbitrażowy w Paryżu, właściwy dla tego typu umów, prezentuje jednak odmienną perspektywę. Delegacja polskiego rządu udała się do Kijowa, planując między innymi omówienie tej kwestii. W kontekście orzeczeń sądowych, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, finansujący projekt, przedstawia swoje zaskakujące stanowisko.
Wielokrotnie informowaliśmy o problemach polskiej firmy Control Process z realizacją budowy zakładu przetwarzania odpadów we Lwowie. Obiekt jest ukończony w 95%, a do jego uruchomienia brakuje jedynie prac po stronie miejskiej. Mimo to, miasto wypowiedziało kontrakt i zamierza wprowadzić swojego wykonawcę na budowę “w ciągu dwóch tygodni”. Taką deklarację złożył pod koniec kwietnia burmistrz Lwowa, Andrij Sadowy.
Miasto uruchomiło już zabezpieczenie w wysokości 3,6 mln euro, które zostało wypłacone, zanim sąd zdążył wydać orzeczenie w tej sprawie. Jest to standardowa procedura, której polska spółka nie była w stanie zablokować. Lwów próbuje uruchomić kolejne zabezpieczenie na kwotę 1 mln euro, dotyczące należytego wykonania umowy. Polska spółka utrzymuje, że wywiązała się ze wszystkich zobowiązań zgodnie z umową, a do uruchomienia instalacji potrzebne są jedynie działania po stronie ukraińskiej.
Tymczasem kolejne orzeczenia sądowe zapadają, ale w sposób zupełnie niezgodny z logiką burmistrza Lwowa. Jak informowaliśmy, polska firma wygrała już siedem postępowań przed radą rozjemczą FIDIC (Międzynarodowa Federacja Inżynierów Konsultantów) DAB (Dispute Adjudication Board), uzyskując 75 korzystnych dla siebie decyzji. Następnie mogła zwrócić się do “ostatecznego” arbitrażu w Paryżu, czyli Międzynarodowej Izby Handlowej (ICC). Ta instytucja szybko wydała wyrok z datą 16 maja, dotyczący wypowiedzenia umowy i prób przeniesienia jurysdykcji do sądu w Kijowie.
Kto działa niezgodnie z prawem?
Jakie są wnioski z wyroku? Próby przesunięcia jurysdykcji nad kontraktem na arbitraż kijowski przez miasto Lwów, po wypowiedzeniu umowy, są bezprawne. Samo wypowiedzenie również jest niezgodne z treścią umowy — ocenił sędzia ICC.
Oto fragment z udostępnionego nam wyroku sędziego Yanna Schnellera, arbitra doraźnego ICC (emergency arbitrator, sprawa 30187/ICA7):
- ICC jest domyślną instytucją arbitrażową w większości wzorców umów FIDIC, w tym FIDIC Yellow Book 1999, i jest powszechnie uznawana za neutralny wybór;
- rzekoma alternatywa, czyli ICAC, znajduje się w kraju realizacji Projektu;
- ICAC został wyraźnie wskazany jako jedyna opcja dla sporów z wykonawcami krajowymi; bezsporne jest, że zasady arbitrażu ICAC przewidują Kijów na Ukrainie jako miejsce arbitrażu;
- w projektach finansowanych międzynarodowo powszechnie stosuje się zasadę, że miejsce arbitrażu powinno znajdować się poza krajem projektu i krajem każdej ze stron.
“Strony mogłyby w sposób bardziej ogólny uzgodnić, że domyślny arbitraż ICC może zostać zastąpiony w Załączniku. Zamiast tego, wyraźnie zastrzegły, że arbitraż ICC zostanie zastąpiony jedynie w dwóch konkretnych sytuacjach: gdy Załącznik wskaże (i) instytucję arbitrażową lub (ii) Zasady UNCITRAL. Strony wybrały precyzyjną terminologię. Według oceny Arbitra Doraźnego, potwierdza to wniosek, że samo odwołanie się do zasad arbitrażowych nie jest wystarczające do uznania wskazania instytucji arbitrażowej zastępującej domyślny wybór arbitrażu ICC” — konkluduje sędzia.
Wskazuje, że wybór arbitrażu w Kijowie (ICAC) naruszałby klauzule umowne. Przytacza opinię rady rozjemczej DAB, że “zawiadomienie o wypowiedzeniu z dnia 23 marca 2026 r. było nieważne i nieskuteczne, bezprawne, niezgodne z prawem i pozbawione jakichkolwiek skutków umownych lub prawnych“, a “umowa pozostaje w mocy“, co oznacza, że jej wypowiedzenie nie ma skutków prawnych, a “Strona Pozwana nie była uprawniona do żądania od Wnioskodawcy zaprzestania prac, opuszczenia Placu Budowy lub przekazania materiałów i dokumentacji”.
Czytaj także: Polska firma pod ostrzałem Ukraińców. Polacy: “wygrywamy w sądach 9:0”
Arbiter doraźny ICC zauważył również, że Lwów, a konkretnie spółka celowa miasta Zielone Miasto, mimo utrzymania w umowie postanowień dotyczących DAB, odmówił wykonania decyzji DAB i realizacji swoich zobowiązań umownych. Nie miał również prawa do wymuszania opuszczenia placu budowy przez wykonawcę. Arbiter uważa, że wyrok DAB mógłby pomóc w rozwiązaniu sporu i uniknięciu eskalacji, czyli ostatecznego arbitrażu w ICC w Paryżu. Jednak Lwów nie skorzystał z tej możliwości, wybierając strategię konfrontacji.
Burmistrz Lwowa idzie na całość
Burmistrz Lwowa, Andrij Sadowy, zignorował orzeczenia sądowe i zastosował metodę faktów dokonanych. Świadczy o tym treść wyjaśnień jego i przedstawicieli jego administracji dla radnych Lwowa podczas posiedzenia 30 kwietnia.
“Na dzień dzisiejszy wiadomo, że umowa z wykonawcą, firmą Control Process, została rozwiązana” — przedstawił sytuację Aleksandr Jegorow, dyrektor Zielonego Miasta.
“20 marca otrzymaliśmy zgodę (no-objection) EBOiR, co umożliwiło rozwiązanie kontraktu” — dodał.
“29 kwietnia anulowano pozwolenie na budowę. Wykonawca musi opuścić plac budowy w najbliższych dniach. Planujemy inwentaryzację wykonanych prac, korektę dokumentacji i nowy przetarg na wybór wykonawcy. Nowy wykonawca (dla części robót) może wejść na teren budowy w ciągu dwóch tygodni. Celem jest uruchomienie instalacji w pierwszym kwartale 2027 roku” — poinformował radnych dyrektor.
Radni zapytali, kto zainicjował rozwiązanie umowy. Burmistrz potwierdził, że była to inicjatywa miasta. Jednocześnie nie przekazano radnym kopii umowy, a jedynie umożliwiono wgląd w siedzibie Zielonego Miasta z zakazem kopiowania, powołując się na… wymogi arbitrażu. Radni nie otrzymali więc do wglądu treści umowy, nad którą mieli głosować.
Na pytanie radnego, Romana Dudy, dotyczące toczących się postępowań karnych związanych z tą inwestycją, dyrektor Zielonego Miasta przyznał, że “około półtorej tuzina” postępowań karnych zostało wszczętych przez różne organy. Potwierdził również, że Specjalistyczna Prokuratura Antykorupcyjna Ukrainy prowadzi postępowania karne “przeciwko naszym pracownikom, przeciwko mnie i przeciwko kilku innym urzędnikom Lwowa i obwodu lwowskiego”.
Zapis posiedzenia jest dostępny na YouTube.
Sądy sobie, EBOiR sobie
W całej tej sprawie zastanawiające jest również stanowisko Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, który oprócz pożyczki dysponował również środkami unijnymi z funduszu E5P.
“Jakie pytania należy zadać wprost: gdzie jest bank, który miał nadzorować ten proces? Dlaczego pozwala na takie łamanie umowy? Na jakiej podstawie i jakim prawem wydał zgodę na zerwanie umowy, skoro w tym samym czasie organ rozjemczy wydawał wiążące decyzje wskazujące, że wszystkie podstawy do zerwania umowy, na które powołuje się Lwów, zostały już wcześniej podważone? Dlaczego bank ingeruje w spory umowne, zamiast pozostać z boku i pozwolić stronom postępować zgodnie z formułą rozwiązywania sporów zapisaną w umowie — formułą, która właśnie potwierdziła swoją moc orzeczeniem paryskiego arbitrażu?” — pytają przedstawiciele Control Process.
Wielokrotnie prosiliśmy o komentarz przedstawicielkę EBOiR na Polskę, Ukrainę i inne kraje regionu, Niginę Mirbabaevą. Za każdym razem odpowiadała Business Insiderowi, że komentarz będzie dostępny w nieokreślonej przyszłości, a na razie “brak komentarza”.
Ponownie wystosowaliśmy prośbę, eskalując pytania na wyższy szczebel.
— Nie mamy żadnego komentarza w tej sprawie. Wynika to z faktu, że klienci EBOiR ponoszą pełną odpowiedzialność za realizację projektów finansowanych przez Bank. Chociaż Bank dokonuje przeglądu strategii realizacji zamówień i może doradzać klientom, nie jest stroną umów z klientami. Ponieważ nie jesteśmy stroną tej umowy, nie byłoby właściwe, abyśmy ją komentowali — ponownie odpowiada nam Nigina Mirbabaeva z EBOiR.
Polska delegacja w Kijowie
W piątek polscy ministrowie, w tym minister finansów i gospodarki, udali się do Kijowa, aby omówić kluczowe kwestie gospodarcze w ramach Polsko-Ukraińskiej Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Gospodarczej. Sprawa Control Process będzie jednym z zaplanowanych tematów.
Przewodniczący Rady ds. Współpracy z Ukrainą, Paweł Kowal, interweniował wcześniej u przedstawicieli najwyższych władz Ukrainy i poinformował o stanie sprawy odpowiednie instytucje w Polsce. Ministerstwo Rozwoju i Technologii, nadzorujące Korporację Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych (KUKE), która jest współgwarantem projektu, poinformowało Business Insidera, że w sprawie Control Process pozostaje w stałym kontakcie z ambasadą RP w Kijowie, Ministerstwem Finansów i Ministerstwem Spraw Zagranicznych.
Ze strony ukraińskiej w rozmowach weźmie udział między innymi wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Taras Kaczka, wcześniej wiceminister gospodarki i wieloletni przedstawiciel handlowy Ukrainy.
“Stawką jest nie tylko los jednego kontraktu we Lwowie. Stawką jest wiarygodność całego modelu przyszłej odbudowy Ukrainy. Polskie firmy mają być jednymi z naturalnych uczestników tego procesu. Jednak żadna poważna firma nie zaangażuje się w wieloletni projekt infrastrukturalny, jeżeli będzie musiała zakładać, że w przypadku konfliktu lokalny zamawiający może nie przestrzegać procedur FIDIC, ignorować decyzje organu rozjemczego, przejąć plac budowy i próbować przenieść spór do lokalnego arbitrażu” — podsumowują przedstawiciele Control Process.
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.