Polska może poszczycić się dynamicznie rozwijającą się gospodarką, jednakże nakłady na naukę spadły do poziomu niespotykanego dotąd – na badania naukowe i szkolnictwo wyższe przeznacza się zaledwie 1,1% produktu krajowego brutto (PKB). Polscy naukowcy na łamach czasopisma Nature podkreślają konieczność stworzenia przez Polskę długoterminowej strategii oraz polityki rozwoju sektora nauki.
Autorami listu są koordynatorzy akcji protestacyjnej „3% dla nauki, 100% dla Polski”: dr hab. Maria W. Górna i profesor Michał Tomza z Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr hab. Agata Starosta i dr hab. Łukasz Okruszek z Polskiej Akademii Nauk.
„Rzeczpospolita posiada prężnie rozwijającą się gospodarkę, jednak finansowanie nauki spadło do nieprawdopodobnie niskiego poziomu – na badania naukowe i szkolnictwo wyższe przeznacza się jedynie 1,1 procent produktu krajowego brutto (PKB). Jest to uderzający kontrast w zestawieniu z deklaracjami polskiego rządu, który zaproponował tzw. Deklarację Warszawską, wzywającą do zdecydowanych inwestycji w badania i innowacje na terenie całej Unii Europejskiej” – argumentują polscy naukowcy w liście opublikowanym na łamach cenionego pisma naukowego Nature.
Wspomniana Deklaracja Warszawska, zaproponowana przez polską prezydencję, została zaaprobowana w marcu 2025 roku przez 27 ministrów odpowiedzialnych za naukę z państw członkowskich Unii Europejskiej.
„Bank Światowy rekomenduje podniesienie budżetu Narodowego Centrum Nauki, kluczowej publicznej organizacji finansującej badania podstawowe w Polsce, w celu wzmocnienia konkurencyjności kraju. Tymczasem w ciągu ostatniej dekady środki przeznaczane na naukę w Polsce nie nadążały za wskaźnikami inflacji” – podkreślają autorzy publikacji. Przypominają również o trwającej od pierwszych dni maja kampanii protestacyjnej, która postuluje przeznaczenie 3% PKB kraju na badania i innowacje, w odniesieniu do obecnych 1,4%, uwzględniających także nakłady sektora prywatnego.
„Domagamy się podwyższenia wynagrodzeń dla badaczy oraz poprawy warunków pracy dla studentów, a zwłaszcza doktorantów, którzy często otrzymują wynagrodzenie niższe od ustawowej płacy minimalnej. Wydatki na badania i rozwój infrastruktury wymagają większych nakładów. Polska powinna opracować długofalowy plan i politykę rozwoju nauki” – można przeczytać w publikacji na łamach Nature.
Petycja internetowa „3% dla nauki, 100% dla Polski”, dotycząca między innymi zwiększenia finansowania nauki, została opublikowana w pierwszych dniach maja. Autorzy zawarli w niej również postulaty dotyczące zatrudniania naukowców i prowadzenia badań naukowych. Akcja zyskała aprobatę wielu gremiów naukowych i akademickich w Polsce, w tym także: prezydium Polskiej Akademii Nauk, Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz prezydium Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich.
Minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek podczas niedawnego spotkania z ministrem finansów Andrzejem Domańskim, które koncentrowało się na stopniowym zwiększaniu finansowania polskiej nauki, zaproponował między innymi wykorzystanie Funduszu Polskiej Nauki jako mechanizmu wspierającego długoterminowe finansowanie nauki. Proponowane rozwiązanie zakłada między innymi poszerzenie źródeł zasilania funduszu o środki pochodzące z obligacji emitowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), odpowiadające równowartości 1% wpływów z podatku CIT od podmiotów prywatnych – poinformowało Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW).
W środę, 27 maja, organizatorzy akcji przeprowadzili również protest „przeciwko wygaszaniu sektora nauki”. Jak uzasadniali inicjatorzy, decyzja o proteście jest konsekwencją „systematycznego ignorowania” przez decydentów politycznych ich głosu, wyrażanego w formie akcji, petycji czy debat w komisjach sejmowych. (PAP)
ekr/ zan/