Fundacje rodzinne dysponują już aktywami liczonymi w miliardach. Tylko w 2025 roku przychody zwolnione z opodatkowania sięgnęły blisko 25 miliardów złotych, a łączna kwota oszczędności podatkowych wyniosła około 3 miliardów złotych. Niemniej jednak, fundacje rodzinne ponoszą również obciążenia podatkowe. Przeanalizowaliśmy najnowsze dane pochodzące z Ministerstwa Rozwoju, wyciągając z nich kluczowe wnioski. Omówimy także przewidywane kierunki zmian.
Fundacje rodzinne generują znaczące zobowiązania podatkowe. Ich korzyści finansowe przewyższają jednak wpłaty na rzecz budżetu państwa. Nieco ponad 3 tysiące zarejestrowanych fundacji rodzinnych odnotowało w 2025 roku przychody wolne od podatku o wartości 25 miliardów złotych oraz dochody wolne od opodatkowania na poziomie 15 miliardów złotych. Przekłada się to na oszczędności podatkowe w wysokości blisko 3 miliardów złotych.
Dodatkowe informacje dotyczące obciążeń podatkowych, zaprezentowane w opracowaniu Ministerstwa Rozwoju i Technologii, są równie intrygujące.
Część danych pokrywa się z informacjami przedstawionymi w III raporcie dotyczącym fundacji rodzinnych, przygotowanym przez Business Insider Polska we współpracy z kancelarią Tomczykowski Tomczykowska oraz bankiem UniCredit.
Ministerstwo opublikowało przegląd funkcjonowania ustawy o fundacji rodzinnej, analizujący jej działanie po trzech latach od wprowadzenia. Od grudnia 2025 roku do maja 2026 roku resort gromadził opinie i sugestie dotyczące potencjalnych modyfikacji przepisów. Opracowanie resortu zawiera analizy własne oraz analizy Ministerstwa Finansów, a także propozycje zmian w zakresie opodatkowania. Niniejszy artykuł koncentruje się na tych ostatnich.
Jakie korzyści przyniosły fundacjom rodzinnym obowiązujące przepisy?
Od 2023 roku obserwujemy wzrost liczby tworzonych fundacji rodzinnych. W roku 2025 zarejestrowanych było 3 017 takich podmiotów. Tyle samo fundacji złożyło deklaracje podatkowe za rok 2025 (CIT-8FR). Kwota zapłaconego przez nie podatku wyniosła 126 milionów złotych, przychodów zwolnionych z opodatkowania odnotowano blisko 25 miliardów złotych, a dochodów (po uwzględnieniu kosztów) – 15 miliardów złotych.
Największe korzyści podatkowe dla fundacji wynikają z:
- Uczestnictwa w spółkach, funduszach inwestycyjnych oraz spółdzielniach – ponad 10 miliardów złotych dochodów zwolnionych z opodatkowania.
- Nabywania i zbywania akcji oraz obligacji (papierów wartościowych) – ponad 2,8 miliarda złotych dochodów zwolnionych z opodatkowania.
- Zbycia posiadanych dóbr – ponad 1,5 miliarda złotych.
- Udzielania pożyczek – blisko 600 milionów złotych.
- Czynszów z najmu i dzierżawy – prawie 220 milionów złotych.
- Transakcji walutowych – 10 milionów złotych.
Z analizy wynika, że gdyby od tych dochodów fundacje miały naliczony podatek dochodowy (PIT i CIT) według 19-procentowej stawki obowiązującej firmy, musiałyby odprowadzić do budżetu państwa prawie 2,9 miliarda złotych. Innymi słowy – taką kwotę stanowiły oszczędności fundacji rodzinnych z tytułu podatków dochodowych w 2025 roku.
Należy podkreślić, że fundacje są zobowiązane nie tylko do płacenia podatku dochodowego (PIT i CIT), ale również VAT i akcyzy.
Jak fundacje rodzinne wykorzystują mechanizmy optymalizacji podatkowej?
W swoim opracowaniu resort wskazał również na sposoby, w jakie niektóre fundacje rodzinne stosują przepisy w celu minimalizacji obciążeń podatkowych, czyli w ramach optymalizacji podatkowej.
Dotyczy to następujących sytuacji – przedstawionych schematów:
— prowadzenie przez fundację rodzinną działalności gospodarczej, która, mimo iż formalnie mieści się w ustawowym zakresie dopuszczalnej działalności (np. wynajem nieruchomości, obrót papierami wartościowymi), w praktyce charakteryzuje się jako zorganizowana działalność operacyjna prowadzona na dużą skalę;
— koncentracja w ramach fundacji rodzinnej aktywów generujących pasywne dochody, takich jak udziały w spółkach, nieruchomości przeznaczone do wynajmu czy instrumenty finansowe, przy jednoczesnym braku bieżących wypłat na rzecz beneficjentów. Dochody są zatem gromadzone w fundacji, gdzie z założenia nie podlegają bieżącemu opodatkowaniu, co prowadzi do znaczącego odroczenia momentu naliczenia podatku;
— stosowanie rozwiązań z udziałem podmiotów zagranicznych, w tym spółek zarejestrowanych w Luksemburgu, których celem jest unikanie opodatkowania;
— wykorzystywanie fundacji rodzinnej do zarządzania portfelem aktywów w sposób pozwalający na redukcję opodatkowania dochodów z najmu lub dzierżawy (wyłączenie z bieżącego opodatkowania);
— przeniesienie nieruchomości (mieszkalnych, komercyjnych) do fundacji rodzinnej i ich późniejszy wynajem przez fundację w zakresie, który wcześniej realizował fundator,
— wniesienie zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP) do fundacji rodzinnej i kontynuacja przez fundatora działalności gospodarczej prowadzonej przed tym transferem w identycznym zakresie;
— skupienie instrumentów finansowych w jednym podmiocie i zarządzanie nimi w taki sposób, aby umożliwić odroczenie momentu realizacji zysków lub ich dystrybucji, a tym samym odroczenie opodatkowania. Pozwala to na realizację aktywnej strategii inwestycyjnej bez konieczności ponoszenia bieżących obciążeń podatkowych. Ministerstwo podkreśla, że jeśli fundacja rodzinna funkcjonuje wyłącznie jako narzędzie inwestycyjne służące osiągnięciu korzyści podatkowych, stosowanie wobec niej preferencji podatkowych nie znajduje uzasadnienia.
Według ustaleń zawartych w przeglądzie, wykorzystanie fundacji rodzinnej do prowadzenia działalności inwestycyjnej powoduje, że przestaje ona pełnić rolę podmiotu zarządzającego rodzinnym majątkiem, a staje się alternatywną formą prowadzenia inwestycji.
Jakie są propozycje dotyczące zmian w systemie opodatkowania fundacji rodzinnej?
Ministerstwo Rozwoju przedstawiło łącznie 24 propozycje zmian w przepisach dotyczących fundacji rodzinnej. W obszarze podatków i rozliczeń fundacji, resort proponuje:
— Doprecyzowanie w ustawie zakresu dozwolonej działalności statutowej fundacji rodzinnej oraz wprowadzenie zmian dotyczących działalności gospodarczej (co wpłynie na korzyści podatkowe fundacji rodzinnej).
— Opracowanie wytycznych w celu ujednolicenia praktyki księgowania funduszu założycielskiego oraz darowizn przekazywanych do fundacji rodzinnej.
— Zapewnienie organom Krajowej Administracji Skarbowej stałego dostępu
do rejestru oraz pełnej dokumentacji rejestrowej, a także wprowadzenie obowiązku raportowania do urzędu skarbowego i konieczności przesyłania uwierzytelnionych kopii statutów oraz aktów założycielskich do właściwego urzędu skarbowego w terminie 14 dni od dnia wpisu do rejestru, jak również składanie rocznych sprawozdań finansowych wraz ze szczegółowym wykazem świadczeń przyznanych beneficjentom.
— Ograniczenie możliwości wykorzystania istniejących fundacji rodzinnych do celów optymalizacji podatkowej — dokument wskazuje na potrzebę wprowadzenia zmian przewidzianych w nowelizacji ustawy o CIT z 17 października 2025 roku, która została zawetowana przez prezydenta (nowelizacja zakładała m.in. wprowadzenie trzyletniego okresu zakazu zbywania aktywów wniesionych do fundacji rodzinnej).
— Zmiany w modelu opodatkowania fundacji rodzinnej. Resort sugeruje rozważenie między innymi:
- Wprowadzenia mechanizmu opodatkowania aktywów w momencie ich wnoszenia do fundacji rodzinnej.
- Precyzyjnego określenia, że podstawą opodatkowania wybranych składników majątku będzie ich wartość rynkowa w momencie wniesienia.
- Zróżnicowania wysokości opodatkowania w zależności od tego, czy płatność dokonana przez fundację rodzinną ma charakter jednorazowy, czy też jest rozłożona w czasie.
- Wprowadzenia zmian mających na celu ograniczenie preferencji podatkowych wyłącznie do ściśle określonych kategorii przychodów, powiązanych z długoterminowym celem gromadzenia i ochrony majątku, oraz wyłączenia z zakresu zwolnienia podatkowego przychodów o charakterze bieżącej działalności operacyjnej i finansowej.
- Opodatkowania dochodów z najmu i dzierżawy, niezależnie od ich formy.
- Opodatkowania przychodów z odsetek oraz innych instrumentów o charakterze dłużnym.
- Opodatkowania przychodów ze zbycia udziałów lub akcji mających “charakter portfelowy”.
- Zmiany charakteru płatnika — fundacja rodzinna stałaby się płatnikiem podatku PIT (obecnie jest płatnikiem CIT), a świadczenie otrzymywane z fundacji rodzinnej byłoby traktowane jako przychód z tytułu udziału w zyskach osoby prawnej.
Nowy model opodatkowania miałby obowiązywać dla nowo powstających fundacji rodzinnych po wejściu w życie zmian, a dla już istniejących fundacji byłby dobrowolny.
Należy zauważyć, że powyższe propozycje wykraczają znacznie poza zakres nowelizacji ustawy o CIT, która została zawetowana przez prezydenta.
Przeczytaj również: Weszły w życie niedawno, a już zapowiadane są zmiany. Co dalej z fundacjami rodzinnymi?
Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz działu Prawo, Business Insider Polska
Dziękujemy, że dotarłaś/eś do końca naszego artykułu. Bądź na bieżąco! Śledź nas w Google.