Przedsiębiorcy mają możliwość odzyskania 50 proc. podatku VAT, pod warunkiem wykorzystywania pojazdów zarówno w celach służbowych, jak i prywatnych. Jak wygląda ta kwestia w odniesieniu do gmin, miast, powiatów i województw? Właśnie wydano istotny wyrok NSA, który rozstrzyga tę sprawę.
Jednostki samorządu terytorialnego (JST), takie jak gminy, miasta i inne, prowadzą w pewnym zakresie działalność gospodarczą. W praktyce oznacza to, że realizują one czynności opodatkowane VAT, zwolnione z VAT oraz wyłączone z opodatkowania. Zasadniczo zobowiązane są zatem do stosowania tzw. prewspółczynnika, który określa proporcję działalności opodatkowanej do całości ich działań. Tylko w odniesieniu do tej opodatkowanej części mogą odliczać VAT. Powstaje pytanie, czy prewspółczynnik musi być stosowany również do wydatków związanych z samochodami, czy też JST mogą, podobnie jak firmy, odliczać 50 proc. lub 100 proc. VAT. Na to pytanie udzielił odpowiedzi NSA w najnowszym orzeczeniu.
Czytaj również: Sprzedaż gruntów stanowi obecnie ryzyko z powodu luki w przepisach dotyczących VAT.
Jakie stanowisko w kwestii odliczania VAT od samochodów zajęły strony postępowania
Chociaż sprawa dotyczyła województwa, problem ten jest wspólny dla wszystkich gmin, miast i powiatów.
Województwo przedstawiło wyjaśnienie dotyczące ponoszonych wydatków związanych z samochodami. Wydatki te miały związek z czynnościami: opodatkowanymi VAT, zwolnionymi z VAT oraz niepodlegającymi VAT.
Pojazdy oraz towary i usługi związane z ich użytkowaniem były wykorzystywane wyłącznie w ramach działalności gospodarczej oraz realizacji zadań własnych samorządu. Co istotne, samochody były używane przez pracowników (jednostek organizacyjnych) wyłącznie do celów służbowych i nie były przeznaczane na cele prywatne (osobiste) pracowników ani władz (jednostek organizacyjnych).
Województwo podkreśliło, że nie było możliwości przypisania wydatków w całości do celów działalności gospodarczej. Pojazdy samochodowe były również wykorzystywane do innych czynności (zwolnionych i wyłączonych z VAT). W związku z tym złożono zapytanie, czy powinny być odliczane wydatki samochodowe w sposób analogiczny jak przez firmy (50 proc. lub 100 proc.), czy też konieczne jest wcześniejsze zastosowanie prewspółczynnika VAT.
Województwo przyjęło argumentację, że przysługuje mu prawo do odliczenia 50 proc. podatku naliczonego od wydatków samochodowych, zgodnie z art. 86a ust. 1 ustawy o VAT. Uznano, że nie zachodzi potrzeba stosowania ograniczenia wynikającego z art. 86 ust. 2a ustawy, ponieważ przepis ten nie ma zastosowania w przypadku nabycia towarów i usług wykorzystywanych do celów, o których mowa w art. 8 ust. 5 ustawy, czyli użycia pojazdów samochodowych **do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika.** A województwo używało takich pojazdów również do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej nie przychylił się do stanowiska województwa. Wyjaśniono, że prawo do odliczenia VAT przysługuje wyłącznie podatnikom VAT w zakresie, w jakim zakupy wiążą się z czynnościami opodatkowanymi (objętymi VAT). Województwo może zatem odliczyć jedynie część VAT z faktur dokumentujących wydatki poniesione na pojazdy samochodowe. W zasadzie konieczne jest ustalenie prewspółczynnika VAT (określenie, jaka część całości działalności stanowi działalność wyłączoną z VAT), a jedynie od części opodatkowanej VAT możliwe jest odliczenie 50 proc. Kluczowa jest również kolejność działań. Organ wyjaśnił, że “w celu ustalenia podatku podlegającego odliczeniu, województwo jest zobowiązane do określenia proporcji zgodnie z zasadami określonymi w art. 86 ust. 2a (tzw. prewspółczynnik — przyp. red.) oraz kolejnymi przepisami Ustawy o VAT (Uptu — przyp. red.) i Rozporządzenia (ministra finansów z 17 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej w przypadku niektórych podatników — przyp. red.), a następnie do tak obliczonej kwoty zastosować przepisy art. 86a ust. 1 Uptu (tj. pomniejszyć ją o 50 proc.), a w dalszej kolejności zastosować zapisy art. 90 Uptu (czyli proporcję sprzedaży — przyp. red.)”.
Orzeczenie WSA w Warszawie w sprawie odliczenia VAT od samochodów
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 marca 2023 r. (sygn. III SA/Wa 2551/22) uchylił interpretację Dyrektora KIS. Sąd podzielił stanowisko województwa, że przysługuje mu prawo do odliczenia 50 proc. VAT z faktury bez konieczności stosowania proporcji (prewspółczynnika — przyp. red.).
Sąd uzasadnił, że “wbrew argumentacji organu, z przywołanych przepisów nie wynika, aby podatek naliczony z faktur dokumentujących wydatki o charakterze mieszanym, ponoszone w związku z nabyciem lub eksploatacją samochodów osobowych, stanowił 50 proc. współczynnika sposobu obliczenia proporcji. Ten podatek wynosi po prostu 50 proc. wartości podatku wykazanego w fakturze kosztowej.”
Sąd dodał, że proporcja odliczenia w przypadku wydatków samochodowych została ustalona w sposób sztywny i wynosi 50 proc. podatku ujętego w fakturze zakupowej.
Dyrektor KIS nie zgodził się z tym orzeczeniem i złożył skargę kasacyjną do NSA.
Orzeczenie NSA w sprawie odliczenia VAT od samochodów w JST
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 czerwca 2026 r. (sygn. akt I FSK 1103/23) uchylił w całości wyrok WSA w Warszawie i oddalił skargę województwa na interpretację. NSA orzekł, że interpretacja organu skarbowego była prawidłowa. W przypadku wydatków samochodowych województwo jest zobowiązane w pierwszej kolejności ustalić prewspółczynnik. Ma on zastosowanie do wszystkich wydatków JST, w tym samochodowych. Dopiero po ustaleniu prewspółczynnika stosuje się wskaźnik samochodowy, czyli odliczenie 50 proc. VAT.
NSA tym samym potwierdził stanowisko wyrażone w wcześniejszych wyrokach dotyczących tej kwestii (sygn. akt I FSK 1585/22 oraz I FSK 1691/23).
Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz działu Prawo, Business Insider Polska
Wyrok NSA z 12 czerwca 2026 r., sygn. akt I FSK 1103/23
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Pozostań na bieżąco! Obserwuj nas w Google.