Urząd skarbowy najczęściej analizuje deklaracje podatników w formie mniej restrykcyjnej, w ramach tzw. czynności weryfikacyjnych. To tłumaczy redukcję liczby inspekcji fiskalnych, jak i celno-skarbowych. Jednakże skuteczność tradycyjnych audytów PIT, CIT, transfer pricingu i VAT jest bardzo duża i osiąga ponad 90 proc. Jeżeli jesteś objęty inspekcją, to najpewniej urząd skarbowy wykrył pewne uchybienia. Ponadto, w roku 2026 instytucje te uzyskały udoskonalone narzędzia nadzoru.
Podatkowe instytucje nadzorują wszystkie podstawowe daniny. Specjaliści prognozują, że w bieżącym roku urzędnicy wciąż będą kontrolować VAT, CIT i PIT, w tym określone sfery, takie jak m.in. ceny transferowe.
Oskar Wala, starszy manager w sekcji Doradztwa Podatkowego KPMG w Polsce, podczas Kongresu Finansowego KPMG, zaznaczył, że wciąż obserwuje się tendencję zmniejszającej się ilości inspekcji i niezmiennie wysokiej ich efektywności, czyli identyfikowania błędów.
W 2026 r. ekspert przewiduje jednak zmianę tej tendencji, ponieważ fiskus pozyskał nowe, zaawansowane instrumenty. Dobrą wiadomością jest to, że Ministerstwo Finansów planuje również zmiany w dwóch kluczowych obszarach związanych z inspekcjami, a mianowicie w kwestiach przedawnienia oraz odpowiedzialności członków zarządu i byłych członków zarządu za zobowiązania podatkowe firm.
Czytaj też: Nowa wykładnia KIS zaskakuje osoby wynajmujące. Dotyka wielu podatników
Ile było kontroli podatkowych i celno-skarbowych w 2025 r.
Jak wynika z informacji Ministerstwa Finansów, ilość kontroli celno-skarbowych i podatkowych w 2025 r. się zmniejszyła, jednak efektywność pozostaje na bardzo wysokim poziomie. Ilustrują to poniższe zestawienia.
| Celno-skarbowe | Liczba zakończonych kontroli celno-skarbowych | Skuteczność kontroli celno-skarbowych |
|---|---|---|
| 2025 r. | 5113 | 91 proc. |
| 2024 r. | 7043 | 95 proc. |
| 2023 r. | 7186 | 93 proc. |
| 2022 r. | 4033 | 92 proc. |
| 2021 r. | 2966 | 91 proc. |
| Kontrole podatkowe | Liczba zakończonych kontroli podatkowych | Skuteczność kontroli podatkowych (proc.) |
|---|---|---|
| 2025 | 8722 | 98 proc. |
| 2024 | 9829 | 99 proc. |
| 2023 | 13023 | 93 proc. |
| 2022 | 18120 | 97 proc. |
| 2021 | 15781 | 97 proc. |
Urzędy celno-skarbowe są coraz bardziej skuteczne. Dlaczego?
— W odniesieniu do kontroli celno-skarbowych, dane statystyczne wskazują, że w ubiegłym roku było ich mniej. Niemniej jednak utrzymują się one na wysokim poziomie, jeśli chodzi o efektywność. Można stwierdzić, że jeżeli urząd zdecyduje się na kontrolę celno-skarbową, to istnieje ponad 90 proc. szansa, że zakończy się ona wykryciem nieprawidłowości — mówi Oskar Wala.
Dodatkowo warto wspomnieć, że efektywność kontroli obliczana jest jako proporcja inspekcji zakończonych stwierdzeniem błędów do całkowitej liczby przeprowadzonych inspekcji.
Skąd taka stała tendencja?
Według Oskara Wali, instytucje podatkowe dysponują coraz większą ilością informacji pozyskiwanych od podatników w toku kontroli, jak również danych gromadzonych podczas prowadzenia działalności gospodarczej z różnego rodzaju raportów, deklaracji i informacji, które podatnicy są zobowiązani składać.
— Informacje z tych źródeł podlegają analizie i na jej podstawie podatnicy są typowani do kontroli. Zatem kontrole nie są wykonywane losowo. Zazwyczaj są ukierunkowane, co implikuje, że instytucje podatkowe odwiedzają podatników w konkretnych sytuacjach, kiedy istnieje wysokie prawdopodobieństwo występowania u nich nieprawidłowości — wyjaśnia Oskar Wala.
Mniej kontroli podatkowych. A co ze skutecznością?
Także inspekcji podatkowych (realizowanych przez urzędy skarbowe) było mniej.
— Inspekcje podatkowe mają nieco odmienny cel. Najczęściej inicjowane są przez urzędy w przypadkach, gdy np. podatnik przedłożył korektę, co wymaga zbadania i zweryfikowania przez urząd — wyjaśnia Oskar Wala.
Zmniejszenie liczby kontroli wynika także z faktu, że urzędy coraz częściej weryfikują rozliczenia w ramach czynności sprawdzających. — Są one mniej formalne, szybsze i nie absorbują tak bardzo urzędnika — zaznacza Oskar Wala.
Eksperci przewidują dalszy wzrost liczby czynności weryfikacyjnych.
Warto przypomnieć, że już z danych Ministerstwa Finansów za 2024 r. wynikało, że organy podatkowe przeprowadziły ponad 500 tys. czynności sprawdzających. Przynoszą one także realne wpływy z dopłat podatkowych. W 2024 r. wyniosły one aż 6,5 mld zł, podczas gdy w 2023 r. nie przekroczyły 4,8 mld zł. Z roku na rok wzrasta także liczba czynności sprawdzających. Danych za 2025 r. jeszcze nie ma.
Co zmieni KSeF i JPK_CIT w 2026 r. zakresie kontroli
Według Marcina Górniaka, starszego managera w KPMG w Polsce, istotną modyfikacją w kontekście inspekcji w 2026 r. będzie KSeF i JPK_CIT.
KSeF umożliwia bowiem fiskusowi stały i aktualny dostęp do faktury. — Organ ma dostęp nie tylko do kwoty i stawki VAT, ale także do charakterystyki pozycji, nazwy, ilości oraz jednostki towarów i usług — tłumaczy ekspert. Informacje pozyskiwane w czasie rzeczywistym mogą ułatwić organom administracji podatkowej identyfikowanie podmiotów do kontroli.
Ponadto, fiskus ma możliwość łączenia i analizowania danych z KSeF, JPK_VAT, JPK_CIT, CEIDG, ZUS, STIR i białej listy podatników, co — jak twierdzi Marcin Górniak — pozwala na kompleksową ocenę działalności i rozliczeń przedsiębiorstw. — Teraz inspekcje mogą odbywać się “w tle”, z użyciem algorytmów i systemów analitycznych KAS, a zatem będą jeszcze bardziej selektywne, bazujące na analizie ryzyka, a nie na przypadkowości — przekonuje Marcin Górniak.
Zdaniem specjalistów, istotne jest zatem, aby firmy przygotowały się do kontroli, dokonały “rachunku sumienia”, czyli przeanalizowały, które elementy wyniku podatkowego mogą wywoływać wątpliwości. Warto też porównać, jakie zagadnienia są aktualnie najczęściej kontrolowane. — Bez wątpienia trzeba przeanalizować koszty podatkowe i odliczenia VAT, sprawdzić stawki VAT — radzi Marcin Górniak.
Organy administracji mogą bowiem weryfikować, czy opis na fakturze odpowiada stawce, oraz czy towar lub usługa zostały prawidłowo zaklasyfikowane. Należy również pamiętać, że fiskus ma prawo kontrolować umowy B2B oraz umowy zlecenia. — Wytyczne z art. 5b ustawy o PIT są obowiązujące — podkreśla Oskar Wala.
Co najczęściej kontrolują urzędy skarbowe i celno-skarbowe
Eksperci wskazują, że trendy w obszarze najważniejszych tematów do kontroli nie uległy zmianie. Nadal na tej liście znajdują się:
— podatek u źródła (WHT),
— ceny transferowe (analiza tzw. benchmarków, pożyczek, rozliczenia licencyjne),
— VAT (wspomniane odliczenia, stawki),
— PIT.
Ponadto, fiskus sięga także po generalną klauzulę przeciw unikaniu opodatkowania. Analiza decyzji zabezpieczających i odmów wydania takich decyzji pokazuje, że klauzula ta może mieć zastosowanie m.in. do programów motywacyjnych, tworzenia polskich spółek holdingowych, fundacji rodzinnych, estońskiego CIT. Krótko mówiąc, chodzi o rozwiązania korzystne dla podatników, przynoszące realne korzyści finansowe, a które — upraszczając — mogą być wykorzystane w sposób niezgodny z intencjami ustawodawcy.
Ważne zmiany dotyczące przedawnienia i odpowiedzialności członków zarządu
Eksperci KPMG zwracali również uwagę na istotne zmiany, które będą miały wpływ na kontrole podatkowe i celno-skarbowe.
Przede wszystkim chodzi o kwestię przedawnienia. 3 lutego 2026 r. rząd zaakceptował projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej. Z perspektywy kontroli i postępowań podatkowych istotne są dwie modyfikacje:
— usunięcie przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia poprzez wszczęcie sprawy karnej skarbowej z KKS (uchylenie art. 70 par. 6 pkt 1 Ordynacji), oraz
— uchylenie art. 44 par. 2 KKS, wiążącego przedawnienie karalności przestępstwa skarbowego z przedawnieniem podatku (wiąże się to z uchyleniem art. 70 par. 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej).
Istotne zmiany dotyczą także odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe spółek. W 2025 r. zapadły bowiem dwa kluczowe orzeczenia TSUE w tej materii:
— wyrok z lutego 2025 r. w sprawie C-277/24 (Adjak) — na jego mocy, członek zarządu obciążony odpowiedzialnością za zaległości podatkowe ma prawo do kwestionowania ustaleń faktycznych i prawnych, których dokonał organ podatkowy;
— wyrok z kwietnia 2025 r. w sprawie C-278/24 (Genzyński) — odpowiedzialność członków zarządu jest ograniczona do zaległości podatkowych, których egzekucja od spółki okazała się w całości lub w części nieskuteczna. Członek zarządu lub były członek zarządu może zostać zwolniony z tej odpowiedzialności, jeśli dostarczy odpowiednie dowody.
W lipcu 2025 r. minister finansów opublikował ważną interpretację ogólną w sprawie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółek kapitałowych (po wyrokach TSUE). Ministerstwo Finansów na początku 2026 r. zaprezentowało także projekt (nr UC 138) nowelizacji przepisów (art. 116 Ordynacji podatkowej), którego celem jest wdrożenie tez wyroków TSUE do Ordynacji podatkowej.
Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz działu Prawo Business Insider Polska
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.