Zmiany w ustawie o VAT, zatwierdzone we wtorek przez rząd, wpłyną na sytuację około 2 milionów płatników tego podatku. Dotyczą one wspólnej odpowiedzialności nabywcy za VAT przypadający na sprzedawcę, wprowadzają nowe procedury składu VAT, a także szereg ułatwień dla przedsiębiorców.
Ministerstwo Finansów przygotowało projekt nowelizacji przepisów o VAT już jesienią 2025 roku, a jego przyjęcie przez rząd nastąpiło dopiero teraz. Proponowane zmiany obejmują 25 punktów. Znaczna część ma wejść w życie jeszcze w bieżącym roku, od 1 października. Część zapisów uległa modyfikacji w stosunku do pierwotnych założeń.
— Jest to połączenie uproszczeń oraz rozwiązań budzących pewne obawy — tak komentowali projekt eksperci wcześniej.
Jedna z bardziej pozytywnych zmian przewidzianych w projekcie zakłada, że przedsiębiorcy, którzy zaprzestają prowadzenia działalności gospodarczej lub zamykają firmę, nie będą zobowiązani do składania oddzielnego formularza VAT-Z ani osobnej informacji o sporządzeniu spisu z natury.
Z drugiej strony, wprowadzony zostanie pakiet regulacji mających na celu uszczelnienie systemu VAT, co może być niekorzystne dla przedsiębiorców. Na przykład, płatność dokonana w ramach mechanizmu podzielonej płatności (split payment) nie będzie już automatycznie zwalniać nabywcy ze wspólnej odpowiedzialności za VAT sprzedawcy. Obecnie wystarczy zapłata przy użyciu split payment, aby urząd skarbowy nie mógł dochodzić od nabywcy zapłaty podatku VAT (dotyczy to sytuacji, gdy sprzedawca, mimo obowiązku, nie odprowadzi należności podatkowej do urzędu).
Dowiedz się więcej: Zablokowanie konta bankowego może sparaliżować działalność firm. Niedopatrzenie może prowadzić do znaczących strat finansowych
Strategie rządu na zwiększenie ściągalności VAT
Projekt (UD314) zawiera zmiany o charakterze deregulacyjnym, doprecyzowującym oraz uszczelniającym. Dla podatników, te ostatnie zazwyczaj wiążą się z niekorzystnymi konsekwencjami. Już po publikacji założeń do projektu, doradcy podatkowi sygnalizowali, że proponowane zmiany mogą prowadzić do sporów z organami podatkowymi.
Mowa tu między innymi o modyfikacjach w zakresie solidarnej odpowiedzialności za VAT. Podstawowa zasada jest taka, że VAT wykazany na fakturze powinien zostać wpłacony do urzędu skarbowego przez sprzedawcę lub usługodawcę. Solidarna odpowiedzialność oznacza, że organ podatkowy ma prawo wystąpić do nabywcy z żądaniem zapłaty podatku, jeśli sprzedawca nie dopełni swojego obowiązku i nie odprowadzi podatku.
Obecnie wspólna odpowiedzialność jest wyłączona w sytuacji, gdy nabywca będący podatnikiem dokona zapłaty za nabyty towar z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności (split payment). W takim przypadku kwota płatności jest dzielona: część dotycząca VAT trafia na specjalny rachunek VAT, do którego podatnik ma ograniczony dostęp, a pozostała kwota na standardowy rachunek przedsiębiorcy. Dodatkowo, obowiązek stosowania split payment dotyczy określonych towarów wrażliwych, wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, oraz gdy całkowita wartość należności przekracza 15 000 zł.
Zgodnie z proponowanymi zmianami w ustawie o VAT zatwierdzonymi przez rząd, w pewnych okolicznościach nabywca będzie ponosił solidarną odpowiedzialność za zaległości podatkowe sprzedawcy, nawet jeśli dokonał płatności za pomocą mechanizmu podzielonej płatności. Oznacza to, że split payment nie zawsze będzie stanowić gwarancję ochrony nabywcy przed odpowiedzialnością za VAT sprzedawcy. Taka sytuacja będzie miała miejsce w trzech przypadkach:
- gdy nabywca posiadał wiedzę lub miał racjonalne podstawy do przypuszczenia, że sprzedawca nie wpłaci całości VAT lub jego części,
- gdy faktura dokumentuje transakcje, które faktycznie nie zostały zrealizowane, lub podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością,
- gdy faktura potwierdza transakcje zrealizowane w warunkach nadużycia prawa.
Projekt przewiduje również, że solidarna odpowiedzialność może obejmować transakcje pozbawione uzasadnienia ekonomicznego, czyli sytuacje, gdy cena jest niższa od wartości rynkowej (zmiany w art. 105a ustawy o VAT).
Co więcej, projekt rozszerza zakres solidarnej odpowiedzialności nabywcy:
— o usługi niematerialne wymienione w nowym załączniku nr 16 do ustawy o VAT (takie jak usługi doradcze, zarządcze, księgowe, marketingowe czy badawcze), pod warunkiem, że łączna należność wynikająca z faktury VAT przekroczy 15 tys. zł lub jej równowartość w walucie obcej,
— w przypadku, gdy wartość usług niematerialnych nabywanych od jednego dostawcy przekroczy 50 tys. zł netto w danym miesiącu.
Proponowane zmiany dotyczące solidarnej odpowiedzialności wywołują znaczące kontrowersje. Małgorzata Samborska, doradca podatkowy i partner w Grant Thornton, określiła jako absurdalne stwierdzenie, że solidarna odpowiedzialność może dotyczyć transakcji bez uzasadnienia ekonomicznego, gdy cena jest niższa od wartości rynkowej. — Mówimy tu o transakcjach między podmiotami niezależnymi. Moim zdaniem, każda cena ustalona między takimi stronami jest ceną rynkową. Odwoływanie się do wartości rynkowej jest zatem niezrozumiałe — podkreśliła Małgorzata Samborska.
Ponadto, podatnikowi brakuje narzędzi do określenia ceny rynkowej. Takie możliwości posiada organ podatkowy. — Projektodawcy w praktyce oczekują, że to podatnik będzie musiał udowodnić, kolokwialnie mówiąc, że działał w dobrej wierze — skomentowała Małgorzata Samborska.
Przeczytaj także: Od 2027 roku płaca minimalna będzie wyższa. Przewidziane są podwyżki i nowe zasady naliczania
Jakie zmiany w projekcie mają ułatwić życie podatnikom VAT
Projekt zakłada również wprowadzenie wielu ułatwień dla podatników. Przedsiębiorcy:
– po zmianie siedziby działalności gospodarczej, która skutkuje zmianą właściwości urzędu skarbowego, nie będą musieli składać aktualizacyjnego zgłoszenia VAT-R,
– nie będą zobowiązani do składania odrębnej informacji o sporządzonym spisie z natury w przypadku likwidacji działalności (informacje te są już ujmowane w JPK_VAT),
— nie będą musieli podawać w JPK_VAT podstawy opodatkowania w odniesieniu do nabycia towarów i usług korzystających ze zwolnienia podatkowego,
— nie będą musieli regulować VAT w terminie 14 dni od daty wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu (ten obowiązek zostanie zniesiony);
— będą mieli możliwość weryfikacji statusu podatnika w wykazie podatników VAT z okresem wstecz obejmującym pięć lat.
Dodatkowo:
– osoby fizyczne chcące skorzystać ze zwrotu VAT w ramach systemu TAX FREE, będą mogły dokonać tzw. e-odprawy w terminalu TAX FREE; zmiany te umożliwią podróżnym samodzielne i dobrowolne zgłoszenie wywozu towarów objętych elektronicznym dokumentem TAX FREE przy użyciu narzędzi informatycznych udostępnionych przez Krajową Administrację Skisąbową (terminale TAX FREE);
– projekt zakłada wprowadzenie tzw. składu celno-podatkowego VAT, mającego na celu uproszczenie rozliczeń oraz poboru VAT przez podmioty zajmujące się międzynarodowym obrotem towarowym. Procedura ta ma umożliwić stosowanie stawki VAT 0% do transakcji realizowanych w ramach składu. Obowiązek podatkowy powstanie dopiero w momencie wycofania towaru ze składu celno-podatkowego. Jest to rozwiązanie znane z innych państw członkowskich UE, mające na celu wspieranie handlu międzynarodowego.
Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz działu Prawo, Business Insider Polska
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.