Najczęstszym niedociągnięciem zamożnych Polaków jest w dalszym ciągu zbytnie powiększanie własnego majątku lub transferowanie zasobów poza własną kontrolę, na przykład do członków rodziny. Poniżej prezentuję pięć lepszych instrumentów prawnych, z których najczęściej korzystają osoby o wysokim statusie majątkowym, wraz z objaśnieniem, dlaczego to robią i od jakiej wartości aktywów takie konstrukcje nabierają sens ekonomiczny.
Ludzie bogaci i bardzo bogaci różnią się w podejściu do przepisów prawnych i pieniędzy. Wielu z nich wyznaje dewizę Rockefellera “Nie posiadaj nic, kontroluj wszystko”. Sposoby zabezpieczenia majątku są szczególnie istotne w państwie o wysokim ryzyku prawnym, jakim jest Polska w obliczu wprowadzenia w roku 2026 zmian takich jak KSeF czy nowe prerogatywy PIP.
Jakie rozwiązania stosują osoby zamożne?
1. Spółki holdingowe (krajowe i międzynarodowe)
Stare, dosadne porzekadło mówi “jeśli nie wiem, kto jest przegranym przy stole pokerowym, to jest nim osoba bez spółki holdingowej”. Tworząc struktury dla kontrahentów, rozróżniamy bowiem spółki zawsze na dwa podstawowe rodzaje: operacyjne, czyli prowadzące faktyczną działalność (np. wytwórnię, wynajem lokali, handel, usługi) i holdingowe, które nie uczestniczą w działalności obarczonej ryzykiem, ale posiadają udziały i aktywa, gromadzą przychody z dywidend i zarządzają aktywami grupy.
Dzięki takiej budowie możliwe jest nie tyle “unikanie opodatkowania”, ile efektywne jego planowanie. W rezultacie dywidendy mogą być kumulowane i reinwestowane, ryzyka związane z działalnością są odseparowane od majątku właściciela, struktura jest bardziej odporna na bankructwo jednej spółki. Osoby zamożne prawie nigdy nie trzymają wszystkich interesów “w jednej firmie”.
Granica rentowności: zawsze, przy posiadaniu minimum 2–3 spółek operacyjnych.
2. Trust (w systemach prawnych common law). Dlaczego osoby majętne z nich korzystają?
Trust to jeden z najstarszych instrumentów ochrony majątku na świecie. W skrócie: właściciel przekazuje na mocy specjalnej umowy majątek do trustu, który jest zarządzany przez zewnętrznego powiernika zgodnie z bardzo dokładnymi regułami. Osoby zamożne wykorzystują trusty, ponieważ umożliwia to całkowitą anonimowość.
Dodatkowo trust jest trudny do “obalenia” w sądzie, pozwala na niemal całkowite wyłączenie majątku z naszych indywidualnych roszczeń, daje ogromną swobodę w określaniu, kto i kiedy korzysta ze środków. Co ważne, trust jest instytucją prawa anglosaskiego, nie można go poprawnie utworzyć w oparciu o prawo polskie.
Granica rentowności:
— najczęściej od 10-20 mln zł,
— szczególnie w przypadku majątku międzynarodowego lub rodzin wielojurysdykcyjnych.
3. Fundacje prywatne: w Polsce rodzinna (lub ich zagraniczne odpowiedniki np. w Liechtensteinie)
Dlaczego majętni ludzie z nich korzystają? Fundacja prywatna umożliwia odseparowanie majątku od osoby fizycznej. Aktywa (udziały w spółkach, nieruchomości, zasoby finansowe) przestają “należeć” do konkretnej osoby, a zaczynają być zarządzane zgodnie z zasadami zapisanymi w statucie.
Dla ludzi bogatych to kluczowy instrument zapobiegający rozdrobnieniu majątku oraz sposób ochrony przed rozwodami, sporami spadkowymi i wierzycielami. Jeśli majątek wniesiemy do fundacji odpowiednio wcześnie, to nie dotyczą go nasze osobiste zobowiązania. Dodatkowo to sposób planowania sukcesji bez chaosu testamentowego. Jak to działa?
Fundator umiera z wyzerowanym rachunkiem, przez co unikamy konfliktów spadkowych. Co więcej, utrzymuje kontrolę nad majątkiem nawet po jego formalnym przekazaniu na rzecz fundacji. Istotne jest, że fundacja nie służy do codziennego prowadzenia działalności, jej rolą jest bycie “schowkiem” i parasolem nad całą strukturą, w tym spółkami holdingowymi. Szczególnie korzystna przy aktywach “rodzinnych”, które mają przetrwać pokolenia. Pomimo kontrowersji fundacja rodzinna w Polsce pozostaje dobrym rozwiązaniem dla osób bez zabezpieczenia lub niestosujących agresywnych optymalizacji.
Granica rentowności:
— zazwyczaj od 1-5 mln wartości majątku przy fundacji rodzinnej i od 15 mln zł dla fundacji prywatnych.
4. Korzystanie ze środków w ramach struktur, bez wypłacania do PIT. Jak to możliwe?
To jedna z najistotniejszych różnic pomiędzy osobami majętnymi a osobami zatrudnionymi na umowę o pracę. Pracownik etatowy często oddaje Państwu 40-50 proc. pensji brutto, a milioner zero. Jak to możliwe? Milioner zwyczajnie nie ma pensji. Najbogatsi nie transferują środków do majątku prywatnego, gdzie podlegałyby opodatkowaniu PIT. Realizują wydatki, inwestycje czy kredyty w ramach spółek.
Zamożni ludzie na całym świecie nie kupują prywatnie, lecz przez spółki: inwestują w nieruchomości jako spółka dedykowana, pożyczają środki pomiędzy spółkami w grupie, wydają pieniądze w ramach działalności gospodarczej, finansują rozwój nowych projektów bez konieczności wypłaty wynagrodzenia czy dywidendy do osoby fizycznej. Co więcej, firma w innym kraju pozwala swobodnie wliczyć w koszty zakupy, które w Polsce będą podważane.
W praktyce oznacza to, że kapitał pozostaje w obrocie gospodarczym, a nie w osobistym portfelu: dzięki czemu nie powstaje konieczność uiszczenia PIT od każdej złotówki. To nie jest obejście prawa, tylko świadome zarządzanie majątkiem i ryzykiem z uwzględnieniem przepisów i logiki finansowej.
5. Rezydencja podatkowa i dywersyfikacja jurysdykcji
Dlaczego bogaci z tego korzystają? Osoby zamożne nie uzależniają całego życia i majątku od jednego państwa. Niegdyś istniały sposoby optymalizacji podatkowej wypłat z zagranicy dla polskich rezydentów. Natomiast obecnie po COVID i pracy zdalnej zmiana rezydencji staje się coraz powszechniejsza.
Najczęściej przywoływana zasada to biznes w państwie A, aktywa w państwie B a rezydencja podatkowa w państwie C. Wynika to z dywersyfikacji oraz faktu, że rzadko jeden kraj spełnia wszystkie warunki. Dlatego najbogatsi często mają spółki w różnych państwach, posiadają aktywa poza krajem rezydencji, planują zmianę rezydencji z dużym wyprzedzeniem.
Granica rentowności:
— zazwyczaj od 1-2 mln zł rocznych przychodów lub
— przy prowadzeniu działalności międzynarodowej.
Podsumowanie
Osoby zamożne nie korzystają z tych rozwiązań dlatego, że posiadają jakąś tajemną wiedzę. One mają świadomość, że prawo i struktura na pewnym poziomie majątku przestają być wydatkiem, a zaczynają być inwestycją. Im większe aktywa, tym większe zagrożenie, tym większe znaczenie struktury, tym mniejsze znaczenie prostych rozwiązań typu “testament” czy “jedna spółka”.
Autor: Maciej Oniszczuk, prezes zarządu, partner zarządzający Oniszczuk & Associates
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.