Osoby samodzielnie wychowujące potomstwo mogą dokonać rozliczenia PIT na dogodniejszych warunkach. Niemniej jednak, konieczne jest spełnienie pewnych kryteriów. Z tej formy rozliczenia mogą korzystać i korzystają również partnerzy żyjący w nieformalnych związkach oraz osoby po rozwodzie. Administracja podatkowa sprawdza, czy konkretny podatnik spełnił określone wymogi prawne. Znamy podstawy, na których urzędnicy wybierają te osoby do kontroli i o co pytają w roku 2026.
Rodzic samotnie wychowujący dziecko, który rozliczy się razem z nim, może otrzymać do 27 tys. 600 zł (tyle wynosi maksymalny zwrot podatku). Zatem preferencja zapewnia znaczne korzyści finansowe. W ubiegłym roku ponad 600 tys. podatników skorzystało z korzystnego opodatkowania przychodów dedykowanego osobom samodzielnie wychowującym dzieci (to o 55 tys. osób więcej niż dwa lata wcześniej).
Udogodnienie to odnosi się także do osób po rozwodzie lub wychowujących dzieci w związkach nieformalnych, lecz należy wiedzieć, kto i z jakich możliwości może skorzystać. Spełnienie kryteriów jest zasadnicze. I to właśnie na nie zwracają uwagę funkcjonariusze urzędu skarbowego. Ministerstwo Finansów, odpowiadając 20 lutego 2026 r. na pytania Business Insidera, wyjaśnia, w jaki sposób obecnie urzędy weryfikują podatników, którzy korzystają z preferencyjnego rozliczenia jako samotny rodzic. To istotne informacje dla każdego, kto stosuje to uprzywilejowanie w PIT. Zwłaszcza, że jak deklaruje resort finansów, nieraz wybór takiej metody rozliczenia podatku przez podatnika nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistości.
Czytaj też: Fiskus już kontrolował efektywnie. Teraz będzie trafiał ze 100-procentową dokładnością?
Jakie profity przynosi preferencyjne rozliczenie jako samotny rodzic
Możliwość rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca potomstwo reguluje art. 6 ust. 4c i 4d ustawy o PIT. Korzyści są dwie.
Po pierwsze, rodzice samotnie wychowujący dziecko mogą uwzględnić podwójną kwotę wolną od podatku (2×30 tys. zł = 60 tys. zł), co stanowi pierwszy zysk podatkowy.
Po drugie, odnoszą oni korzyści z metody kalkulacji podatku.
W konsekwencji, nawet jeżeli rodzic osiąga dochód na niskim poziomie 6 tys. zł (przeciętne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw w styczniu 2026 r. wyniosło 9002,47 zł), zysk z preferencji to 3,6 tys. zł (jednorazowo, przy rocznym rozliczeniu PIT).
Czy KAS dokonuje weryfikacji rozliczeń osób samotnie wychowujących potomstwo?
Ministerstwo Finansów w odpowiedzi z 20 lutego 2026 r. na pytania Business Insidera objaśniło, że pracownicy urzędów skarbowych, jak każdego roku, sprawdzają poprawność rozliczeń podatkowych, w tym także deklaracje podatkowe składane przez osoby korzystające z preferencyjnego rozliczenia, jako samotnie wychowujące dziecko.
“Czynności weryfikacyjne odnośnie rozliczeń podatkowych podejmowane są w oparciu o analizę ryzyka wystąpienia błędów. Rezultat przeprowadzonej analizy przesądza o tym, czy w danym przypadku zostaną podjęte kroki w celu skontrolowania rozliczeń podatkowych, czy też nie” — zaznacza resort. Oznacza to — wyjaśnia MF — że “samo skorzystanie z ulgi dla rodziców samotnie wychowujących dzieci nie skutkuje automatycznym rozpoczęciem czynności sprawdzających lub kontroli”.
Resort dodaje, że “każda osoba, która korzysta z powyższych rozwiązań, musi realnie spełniać ustawowe warunki uprawniające do skorzystania z ulg i posiadać odpowiednie dokumenty, które to potwierdzają”.
Problem polega na tym, że, jak wynika ze stanowiska MF, “często wybór przez podatnika takiego sposobu rozliczenia podatku nie znajduje potwierdzenia w rzeczywistości”. A jeśli podatnik niesłusznie dokona rozliczenia jako samotny rodzic, musi skorygować zeznanie PIT i dopłacić podatek.
Co sprawia, że urzędnicy chcą skontrolować rozliczenie samotnego rodzica?
“Na decyzję o sprawdzeniu prawidłowości dokonanego rozliczenia wpływają dane posiadane przez organy KAS, uzyskiwane z baz danych” — tłumaczy Ministerstwo Finansów.
Jak wyjaśnia resort, o kontroli rozliczenia może zadecydować np.:
— niekorzystanie z ulgi na dzieci,
— stosowanie ulgi na dzieci przez dwie osoby na to samo dziecko/dzieci,
— wiek potomstwa,
— dochody osiągane przez potomstwo,
— korekta deklaracji podatkowej z innym — niż pierwotnie — zaznaczonym sposobem rozliczenia podatku.
Dodatkowo, jak dodaje MF, “przesłanką może być również pozyskana przez organy KAS informacja alarmowa — zgłoszenie o potencjalnych nieprawidłowościach w rozliczeniu“. Resort zastrzega jednak, że nawet jeśli urząd otrzyma taki “donos”, to “sam fakt wpłynięcia takiej informacji nie decyduje o automatycznym podjęciu czynności weryfikacyjnych względem podatnika, którego ona dotyczy”. Urzędy nie są bowiem zobowiązane do kierowania się takimi danymi, niemniej jednak stanowią one podstawę do podjęcia działań analitycznych w odniesieniu do wskazanej osoby lub podmiotu. — “O ewentualnym podjęciu działań względem danej osoby lub danego podmiotu decyduje wynik analizy ryzyka” — podkreśla ministerstwo.
Jakie dokumenty musi posiadać podatnik
Jak wskazuje resort finansów, jeżeli urząd chce sprawdzić, czy dana osoba spełniła warunki do rozliczenia jako samotny rodzic, przeprowadza tzw. czynności sprawdzające. Jest to mniej sformalizowany tryb kontroli. “Pracownicy urzędów skarbowych wysyłają do podatników wezwania, w których proszą o dostarczenie dokumentów potwierdzających status osoby samotnie wychowującej potomstwo. Następnie ustalają informacje dotyczące dziecka oraz to, czy podatnik spełnia pozostałe wymogi do rozliczenia podatku w dany sposób, określone w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych” — objaśnia MF.
Należy również pamiętać, że “zawsze ustalany jest stan faktyczny i, w zależności od dokonanych ustaleń i powstałych wątpliwości, organy KAS mogą domagać się innych dokumentów, poświadczających prawo do preferencyjnego rozliczenia”.
Jakie kryteria muszą spełniać samotni rodzice, czyli co wynika z przepisów
Osobą samotnie wychowującą dziecko jest rodzic lub opiekun prawny, który w roku podatkowym samotnie wychowuje dzieci, będący:
— niezamężną/nieżonatym,
— wdową/wdowcem,
— rozwiedzioną/rozwodnikiem,
— osobą, w stosunku do której orzeczono separację w myśl odrębnych regulacji, lub
— osobą, której małżonek został pozbawiony władzy rodzicielskiej lub odbywa karę pozbawienia wolności.
Co ważne, z preferencyjnego opodatkowania jako osoba samotnie wychowująca dzieci może skorzystać tylko jedno z rodziców lub opiekunów prawnych dziecka (art. 6 ust. 4f ustawy o PIT).
Przypomnijmy również, że zgodnie z art. 6 ust. 4c ustawy o PIT, preferencyjnie może rozliczyć się osoba z dzieckiem:
1) małoletnim,
2) pełnoletnim, które zgodnie z odrębnymi przepisami pobierało zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
3) pełnoletnim do ukończenia 25. roku życia, uczącym się w szkołach.
Ponadto, należy wiedzieć, że w przypadku dzieci małoletnich nie obowiązuje limit dochodu/przychodu, jaki może uzyskać dziecko. Innymi słowy, może zarobić dowolną kwotę, co nie pozbawia rodzica/opiekuna prawa do rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca potomstwo.
W odniesieniu do uczących się pełnoletnich dzieci (do ukończenia 25 roku życia) istnieje limit zarobków. Potomek nie może uzyskać w roku podatkowym dochodów lub przychodów przekraczających dwunastokrotność kwoty renty socjalnej, czyli 22 546,92 zł dla dochodów osiągniętych w 2025 roku.
Kto nie jest osobą samotnie wychowującą
Nie może więc rozliczyć się wspólnie z dzieckiem osoba, która:
— wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko, w tym również
— gdy dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną, w związku z którą obojgu rodzicom zostało przyznane 800 plus, czyli świadczenie wychowawcze.
Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz działu Prawo Business Insider Polska
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.