Prezydent zawetował zmiany w prawie podatkowym, co oznacza powrót do dawnych problemów związanych z przedawnieniem zobowiązań i wszczynaniem postępowań karnoskarbowych. Specjaliści przyznają, że ta kwestia staje się coraz bardziej paląca, a orzecznictwo sądowe w tej materii jest niejednolite.
Nowelizacja Ordynacji podatkowej została połączona z Kodeksem karnym skarbowym (k.k.s.). Prawdopodobnie to było przyczyną prezydenckiego weta wobec tej nowelizacji. W związku z tym (przynajmniej na razie) nie doczekamy się “największej reformy Ordynacji podatkowej w XXI wieku“, jak określił ją wiceminister finansów, Jarosław Neneman.
— Zaproponowane modyfikacje dotyczące przedawnienia były rzeczywiście budziły kontrowersje, ponieważ pozwalały na pociągnięcie do odpowiedzialności karnoskarbowej za zobowiązania podatkowe, które już uległy przedawnieniu. Weto prezydenta oznacza jednak powrót do dotychczasowych kłopotów i dalszą niepewność podatników co do faktycznego momentu przedawnienia ich zobowiązań — komentuje Jakub Warnieło, doradca podatkowy, partner i szef zespołu sporów podatkowych w MDDP.
Eksperci wyjaśniają, z jakimi wyzwaniami będą musieli zmierzyć się przedsiębiorcy w nadchodzącym czasie. Analizujemy również, czy istnieje szansa na opracowanie kolejnego projektu ustawy dotyczącej przedawnień.
Czytaj również: Pierwsze mieszkanie na własność? Możliwe inne nieruchomości
Co zakładała nowelizacja i dlaczego prezydent ją odrzucił?
Zmiany w Ordynacji podatkowej miały na celu modyfikację przepisów dotyczących przedawnienia podatków, w tym wyeliminowanie artykułu (art. 70 § 6), który pozwalał organom podatkowym na wszczynanie postępowań karnoskarbowych w sposób instrumentalny – jedynie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a nie z powodu rzeczywistego naruszenia przepisów podatkowych przez podatnika.
Ustawa, która została zawetowana, zakładała również, że sprawcy przestępstw skarbowych będą mogli ponosić kary karnoskarbowe pomimo upływu terminu przedawnienia. — Obecnie, jeśli przedawni się podatek, przedawnia się również karalność [na mocy k.k.s. — red.]. Przestępca, który naraził Skarb Państwa na straty milionowe, nie powinien być bezkarny tylko dlatego, że urząd przez pięć lat nie podjął skutecznych działań w celu egzekucji zobowiązania — argumentował Jarosław Neneman w Senacie. Dlatego ustawa przewidywała, że generalnie podatki będą się przedawniać po pięciu latach, ale karalność czynów zabronionych nie będzie ulegać przedawnieniu.
Z kolei eksperci zwracali uwagę, że w rezultacie przedawnienie stanie się jedynie iluzoryczne.
Podobne stanowisko przedstawiło Biuro Legislacyjne Senatu. Oceniono między innymi, że propozycja nakazująca sprawcy przestępstwa skarbowego zwrot równowartości przedawnionego zobowiązania podatkowego będzie oznaczała, że przedawnienie będzie miało charakter jedynie pozorny. Biuro legislacyjne oceniło, że jest to rozwiązanie niezgodne z konstytucją.
Przedstawiciele Ministerstwa Finansów podczas prac w Senacie odpierali te zarzuty, przekonując, że proponowane zmiany nie naruszają konstytucji. Nie przekonało to prezydenta. Karol Nawrocki, uzasadniając swoje weto, przyznał, że “nowe regulacje podważałyby zasadę pewności prawa oraz zaufania obywateli do państwa”.
— Państwo nie może tworzyć sytuacji, w której obywatel postępuje zgodnie z obowiązującymi przepisami, a po latach dowiaduje się, że zostało znalezione obejście jego własnych zasad — stwierdził prezydent. Zdaniem Karola Nawrockiego “ustawa, choć likwidowała możliwość zawieszania biegu przedawnienia poprzez wszczęcie postępowania, jednocześnie pozwalałaby organom na dochodzenie roszczeń podatkowych bez żadnych ograniczeń czasowych”. Ocenił również, że takie rozwiązanie jest sprzeczne z artykułami 2 i 217 konstytucji.
Dodajmy, że nowelizacja zakładała, iż zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką będą ulegać przedawnieniu. Obecnie Ordynacja podatkowa stanowi, że takie zobowiązania nigdy się nie przedawniają. Informację tę przekazał również Jarosław Neneman na platformie LinkedIn.
HtmlCode
Jaki jest problem z wszczynaniem postępowań karnych skarbowych?
— Weto prezydenta wobec nowelizacji Ordynacji podatkowej oznacza, że artykuł 70 § 6 pkt 1 nadal pozostaje w mocy. W praktyce oznacza to, że sądy administracyjne w każdej sprawie nadal będą musiały oceniać, czy organy podatkowe nie nadużyły tego przepisu, wszczynając postępowania karnoskarbowe — komentuje Tomasz Rolewicz, doradca podatkowy i partner w Grant Thornton.
Jak dodaje Jakub Warnieło, problemy te powracają w ostatnim czasie ze zdwojoną siłą. Ekspert wskazuje na dwa główne powody tej sytuacji.
Po pierwsze, organy podatkowe nadal bardzo chętnie inicjują postępowania karne skarbowe, tym samym doprowadzając do zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
Po drugie, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego (z dnia 24 maja 2021 r., sygn. akt I FPS 1/21) dotycząca oceny instrumentalnego charakteru wszczęcia postępowania karnoskarbowego, od pewnego czasu żyje własnym życiem.
— Każdy skład orzekający interpretuje ją inaczej, a w wielu ostatnich wyrokach NSA formułuje tezy wprost z nią sprzeczne. W praktyce coraz trudniej jest uzyskać potwierdzenie, że wszczęcie postępowania miało charakter instrumentalny — zaznacza Jakub Warnieło.
W efekcie pozostajemy w sytuacji — dodaje ekspert MDDP — w której o tym, czy doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego, decyduje w głównej mierze to, na jaki skład orzekający trafimy i jakie jest jego podejście do tej kwestii.
Co powinno zrobić Ministerstwo Finansów po prezydenckim wecie?
— Moim zdaniem artykuł 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej prowadzi do patologii i powinien zostać ostatecznie usunięty z systemu prawnego. W związku z tym warto, aby Ministerstwo Finansów przygotowało nową propozycję legislacyjną w tym zakresie. Nie powinna ona jednak polegać na zastąpieniu jednej kontrowersji inną — a tak właśnie było w przypadku zawetowanej zmiany — komentuje Jakub Warnieło.
Według eksperta, nowa propozycja resortu powinna w większym stopniu uwzględniać głosy płynące od przedsiębiorców i ekspertów, a jednocześnie nie generować dodatkowych niepewności i ryzyk.
Również zdaniem Tomasza Rolewicza, warto poważnie rozważyć całkowite wykreślenie artykułu 70 § 6 pkt 1 bez zastępowania go innymi mechanizmami.
— W kontekście współczesnego bieżącego raportowania podatkowego, 5-letni (a w rzeczywistości nawet dłuższy) okres na weryfikację rozliczeń wydaje się w pełni wystarczający. Być może jest to właściwy moment, aby uznać, że ten czas jest wystarczający i całkowicie usunąć przepis art. 70 § 6 pkt 1 — stwierdza Tomasz Rolewicz.
Według ustaleń Business Insider, na chwilę obecną Ministerstwo Finansów nie podjęło jeszcze decyzji dotyczących dalszych kroków w sprawie zmian w przedawnieniach (nowelizacji Ordynacji podatkowej).
Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz działu Prawo, Business Insider Polska
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.