Mikrofirmy, rozmowa i uproszczenie przepisów. Dlaczego powinno się lepiej słuchać głosu właścicieli firm?

W polskiej dyskusji gospodarczej najczęściej powracają tematy inwestycji, innowacyjności, wydajności pracy i dynamiki wzrostu. Znacznie rzadziej z podobną uwagą porusza się kwestie związane z tym, kto na co dzień podtrzymuje lokalną aktywność gospodarczą i kto jako pierwszy odczuwa konsekwencje niedostatecznie przemyślanych regulacji.

Mikrofirmy, dialog i deregulacja. Dlaczego głos przedsiębiorców powinien być lepiej słyszany?

Właśnie w tym obszarze szczególnie wyraźnie uwidacznia się znaczenie mikroprzedsiębiorstw. To one współtworzą podstawową sieć usług, handlu i drobnej produkcji, zapewniają miejsca pracy w pobliżu miejsca zamieszkania, a w wielu mniejszych miejscowościach stanowią jeden z fundamentów lokalnej stabilności ekonomicznej.

Taką perspektywę przyjmuje także projekt realizowany przez Związek Przedsiębiorców i Pracodawców, zatytułowany „Od konwersacji do legislacji – wzmacnianie roli Dialogu Społecznego”. Jego celem jest zwiększenie udziału organizacji pracodawców i samych przedsiębiorców w procesie tworzenia i monitorowania prawa, tak aby przepisy lepiej odzwierciedlały rzeczywistość prowadzenia działalności gospodarczej.

W tym kontekście doskonale wpisuje się kampania „9 Konkretów dla mikrofirm” prowadzona przez ZPP. Jej siła tkwi w konkretności, unika ona ogólników. Zamiast kolejnej deklaracji o potrzebie wspierania przedsiębiorczości, przedstawia zestaw rozwiązań adresujących codzienne problemy najmniejszych firm: wydłużony okres vacatio legis dla przepisów podatkowych, wyższy próg zwolnienia z VAT, uproszczone rozliczenia, zmniejszona liczba kontroli, zasada „once only” czy redukcja formalności w prawie pracy. Z tego powodu kampania ta trafnie wpisuje się w szerszą debatę na temat jakości funkcjonowania państwa i jakości tworzonego prawa.

W tym kontekście warto przytoczyć słowa Cezarego Kaźmierczaka, prezesa Związku Przedsiębiorców i Pracodawców, który podkreśla, że „często sto małych firm ma większą wartość dla regionu niż jeden gigantyczny zakład”. Ta uwaga trafnie oddaje pozycję mikroprzedsiębiorstw w lokalnej gospodarce. W wielu miastach powiatowych i mniejszych gminach to właśnie najmniejsze podmioty gospodarcze współtworzą podstawową strukturę zatrudnienia, usług i codziennej aktywności ekonomicznej. Ich znaczenia nie można więc oceniać wyłącznie przez pryzmat skali pojedynczego przedsiębiorstwa, lecz także przez pryzmat wpływu, jaki wywierają na stabilność i odporność rynków lokalnych.

Mikrofirmy najbliżej kosztów legislacji

To właśnie najmniejsze przedsiębiorstwa najszybciej odczuwają ciężar częstych zmian przepisów, skróconego czasu na dostosowanie się do nowych zobowiązań i rosnącego obciążenia formalnościami. Większe firmy zazwyczaj dysponują działem prawnym, podatkowym lub kadrowym, który pozwala rozłożyć skutki nowych regulacji na wyspecjalizowane zespoły. W przypadku mikrofirm ten sam obowiązek bardzo szybko staje się wyzwaniem organizacyjnym oraz dodatkowym kosztem, który przedsiębiorca musi pokryć własnym czasem. Z tego powodu dyskusja o deregulacji z perspektywy najmniejszych przedsiębiorców rzadko bywa teoretyczna. Dla nich kluczowe jest to, czy prawo da się wdrożyć bez zakłócania codziennej działalności.

Dobrze ilustruje to badanie Związku Przedsiębiorców i Pracodawców „Zależności między poziomem dialogu społecznego a jakością stanowionego prawa”, przeprowadzone na przełomie 2025 i 2026 roku wśród 284 menedżerów firm zrzeszonych w organizacjach pracodawców należących do Rady Dialogu Społecznego. W odpowiedziach wyraźnie widać, że przedsiębiorcy uznają dialog społeczny za niezbędny element procesu tworzenia prawa. Znacznie gorzej oceniają już jego wyniki w postaci samych regulacji. RDS jest postrzegana jako wiarygodne forum reprezentacji interesów biznesu, jednak końcowy efekt legislacyjny oceniany jest znacznie mniej pozytywnie.

W tym punkcie najlepiej widać, jak przedsiębiorcy postrzegają praktyczną wartość dialogu społecznego. Jakość polskiego prawa pozytywnie ocenia 39,1% respondentów, podczas gdy 58,1% wskazuje, że częstotliwość zmian prawnych utrudnia funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Za tymi odpowiedziami kryje się bardzo konkretne doświadczenie: konieczność stałego dostosowywania procedur, dokumentacji, sposobu rozliczania i organizacji pracy. Dla mikrofirm taki koszt może być szczególnie dotkliwy, ponieważ zazwyczaj nie posiadają one zaplecza, które pozwoliłoby bez większych trudności zamortyzować kolejne zmiany.

Nie chodzi tylko o obecność przy stole

Drugim ważnym punktem odniesienia jest badanie „Udział przedsiębiorców w dialogu społecznym”, przeprowadzone przez Związek Przedsiębiorców i Pracodawców w lipcu i sierpniu 2025 r. na ogólnopolskiej próbie ponad 160 menedżerów firm zrzeszonych w organizacjach pracodawców należących do Rady Dialogu Społecznego. Wyniki pokazują jasno, że polskie firmy chcą uczestniczyć w dialogu społecznym i w dużej mierze już w nim biorą udział. 69,8% badanych określa swoją aktywność w tym obszarze jako raczej aktywną lub wyższą. Najczęściej są to formy uczestnictwa, które można pogodzić z codziennym prowadzeniem działalności: konsultacje społeczne, kampanie informacyjne i działania edukacyjne. Znacznie rzadziej przedsiębiorcy pojawiają się w najbardziej sformalizowanych gremiach, takich jak WRDS czy RDS.

Jest to cenna wskazówka również dla instytucji publicznych. Skala zaangażowania przedsiębiorców w dialog społeczny w dużej mierze zależy od sposobu zaprojektowania tego procesu. W przypadku mikroprzedsiębiorców, aktywne uczestnictwo pojawia się przede wszystkim tam, gdzie ma ono wyraźny sens praktyczny i da się je pogodzić z codziennym prowadzeniem działalności. Jeśli celem jest szersza i bardziej merytoryczna obecność firm w dialogu społecznym, organizacja tego procesu powinna w większym stopniu uwzględniać realne możliwości najmniejszych podmiotów.

Bardzo wymierna jest pod tym względem jeszcze jedna statystyka: tylko 10,1% firm deklaruje posiadanie specjalisty lub zespołu odpowiedzialnego za kontakty z instytucjami publicznymi, podczas gdy 66,9% takich kompetencji nie posiada i nie planuje ich rozwijać. W praktyce oznacza to, że w wielu przedsiębiorstwach udział w dialogu społecznym nie jest wsparty odrębnym zapleczem organizacyjnym, lecz stanowi jedno z wielu zadań realizowanych równolegle z codziennym prowadzeniem firmy. Dzięki temu łatwiej zrozumieć, dlaczego przedsiębiorcy tak często wskazują na bariery praktyczne: brak czasu, ograniczone środki finansowe i niedobór specjalistów.

Od dialogu do rezultatu

Wnioski płynące z obu badań stanowią jasny komunikat ze strony rynku. Polski biznes pragnie dialogu, wierzy w jego instytucjonalny sens i docenia głos organizacji reprezentujących jego interesy. Problem pojawia się jednak na etapie realizacji. Przedsiębiorcy zdecydowanie weryfikują to, co dzieje się później – domagają się realnego przełożenia rozmów na stabilne regulacje, przewidywalności całego procesu i przede wszystkim: wysokiej jakości stanowionego prawa.

W przypadku mikrofirm ten schemat odpowiedzi rysuje się szczególnie wyraźnie. W badaniu najmniejsze podmioty rzadziej niż większe firmy wskazują, że RDS w zauważalny sposób wpływa na regulacje kluczowe dla prowadzenia działalności. Częściej też nie widzą bezpośredniego przełożenia dialogu na codzienne warunki funkcjonowania firmy. To sugeruje, że z perspektywy mikroprzedsiębiorstw problem nie dotyczy sensu samego dialogu, lecz skali i widoczności jego praktycznych efektów.

Podobnie wygląda kwestia samych warunków uczestnictwa. W badaniu wśród najczęściej wymienianych ograniczeń pojawiają się zbyt krótkie terminy na zgłaszanie uwag, a także bariery organizacyjne i brak zasobów. To pokazuje, że dla wielu firm trudności zaczynają się jeszcze przed właściwą rozmową. W przypadku mniejszych podmiotów problemem bywa sam tryb postępowania: szybki, wymagający natychmiastowej reakcji i słabo dopasowany do realnych możliwości przedsiębiorstwa, które nie posiada własnego zaplecza do bieżącej analizy zmian.

Ten obraz dobrze koresponduje również z zewnętrznymi analizami jakości legislacji. Grant Thornton od lat zwraca uwagę na liczbę ustaw i rozporządzeń wchodzących w życie z minimalnym lub praktycznie żadnym vacatio legis. Klub Jagielloński natomiast wskazuje, że w Sejmie rozwijane są nowe mechanizmy konsultacji społecznych i monitorowania jakości legislacji, co potwierdza rosnące znaczenie tego zagadnienia w debacie publicznej. Z punktu widzenia przedsiębiorcy, nie są to jednak wyłącznie kwestie ustrojowe. Chodzi o to, czy państwo jest w stanie tworzyć zasady możliwe do wdrożenia bez nadmiernych obciążeń dla firm.

Deregulacja jako test wiarygodności

W tym świetle kampania „9 Konkretów dla mikrofirm” nabiera bardzo praktycznego wymiaru. Jest to uporządkowany zbiór propozycji, które wynikają z codziennych doświadczeń najmniejszych firm i są przekładane na język konkretnych rozwiązań legislacyjnych. Pojawiają się tu postulaty szczególnie dobrze odpowiadające na problemy widoczne w obu badaniach: dłuższe vacatio legis dla nowych przepisów podatkowych, podwyższenie limitu zwolnienia z VAT, uproszczenie systemu obciążeń, zasada „once only”, ograniczenie liczby kontroli czy zmniejszenie formalności prawa pracy. Z perspektywy mikroprzedsiębiorcy nie są to kwestie drugorzędne. Od nich zależy, ile czasu, uwagi i środków trzeba poświęcić na wypełnianie obowiązków, zanim firma będzie mogła skupić się na właściwej działalności.

Tutaj właśnie najlepiej widać znaczenie deregulacji rozumianej nie jako slogan, lecz jako efekt dobrze prowadzonego dialogu. Jeśli przedsiębiorcy uczestniczą w konsultacjach, zgłaszają uwagi, współpracują z organizacjami pracodawców i angażują się w rozmowę o prawie, naturalnym oczekiwaniem staje się bardziej proporcjonalny rezultat. Dla mikrofirm oznacza to przepisy mniej obciążające, bardziej przewidywalne i pozwalające na lepsze przygotowanie się do zmian.

Warto zauważyć, że z obu badań płynie również sygnał zachęcający. Przedsiębiorcy są gotowi angażować się w dialog, gdy widzą praktyczny sens takiego działania i gdy cały proces jest zorganizowany w sposób przejrzysty. To ważna wiadomość także dla firm, które dotąd postrzegały dialog społeczny jako obszar odległy lub zarezerwowany dla największych podmiotów. Uczestnictwo w konsultacjach, kontakt z organizacją pracodawców czy włączenie się w prace nad konkretnymi rozwiązaniami legislacyjnymi coraz częściej stają się sposobem na realny wpływ na warunki prowadzenia działalności.

Proporcjonalność jako miara jakości państwa

Z perspektywy projektu „Od konwersacji do legislacji – wzmacnianie roli Dialogu Społecznego” wyłania się bardzo czytelny obraz. Przedsiębiorcy pragną uczestniczyć w dialogu społecznym, dostrzegają sens jego instytucjonalnych ram i cenią rolę reprezentacji biznesu. Znacznie bardziej krytycznie oceniają jednak to, co dzieje się później: wpływ na regulacje, przewidywalność procesu i jakość prawa jako efektu końcowego.

W przypadku mikrofirm ten układ odpowiedzi jest szczególnie widoczny. W badaniu zrealizowanym w ramach projektu „Od konwersacji do legislacji – wzmacnianie roli Dialogu Społecznego” najmniejsze podmioty rzadziej niż większe firmy oceniają pozytywnie wpływ RDS na regulacje istotne dla prowadzenia działalności. Częściej też nie dostrzegają jednoznacznego przełożenia dialogu na codzienne otoczenie regulacyjne firmy. To pokazuje, że problem nie dotyczy sensu samego dialogu, lecz skali i widoczności jego praktycznych rezultatów.

Dlatego w dyskusji o mikroprzedsiębiorczości, dialogu i deregulacji warto spojrzeć szerzej niż tylko na samą możliwość wyrażenia opinii. O jakości tego procesu decyduje przede wszystkim to, czy prowadzi on do prawa bardziej proporcjonalnego w stosunku do wielkości firmy, mniej obciążającego organizacyjnie i bardziej przewidywalnego w codziennym stosowaniu. Właśnie w tym sensie głos przedsiębiorców powinien być lepiej słyszany — nie po to, by mnożyć deklaracje, lecz aby ostateczny rezultat legislacyjny lepiej odpowiadał realiom prowadzenia działalności gospodarczej.

Więcej informacji o projekcie, jego założeniach i wynikach badań można znaleźć na stronie: https://mods.zpp.net.pl/

Artykuł powstał w ramach projektu „Od Konwersacji do Legislacji – wzmacnianie roli Dialogu Społecznego” współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027, nr projektu: FERS.04.03.IP.06-0015/24.

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google. Artykuł sponsorowany Udostępnij artykuł Newsletter Bądź na bieżąco z informacjami ze świata biznesu i finansów Zapisz się