Polska emerytura analizowana. Czemu warto gromadzić środki poza systemem ZUS?

O wyzwaniach i potencjalnych możliwościach związanych z poleganiem w kwestii emerytalnej przyszłości tylko na państwowym systemie debatowali uczestnicy panelu Business Insider Polska pod nazwą “Perspektywa na Przyszłość. Akcja zabezpieczenia emerytalnego”. W dyskusji uczestniczyli przedstawiciele PZU Życie, ZUS-u, sektora biznesu oraz środowiska akademickiego. Centralna konkluzja była jasna: w przyszłości poziom świadczeń emerytalnych będzie w rosnącym stopniu uzależniony od osobistych decyzji dotyczących gromadzenia oszczędności.

W związku ze zmianami w strukturze demograficznej (proces starzenia się ludności), współczynnik zastąpienia będzie maleć. Do roku 2050 spadnie poniżej 35%, a po roku 2060 przekroczy próg 30%.
Największym problemem w Polsce jest nie tylko kwestia demografii, ale głównie niewystarczająca świadomość i zbyt późne rozważania na temat swojej przyszłości.
Kwestia niedoboru emerytalnego dotyczy zarówno pracowników najemnych, jak i osób prowadzących działalność gospodarczą, które często przesuwają temat własnej emerytury na dalszy plan.
Rynek kapitałowy i prywatne mechanizmy oszczędzania mogą odegrać znaczącą rolę w akumulacji kapitału na przyszłość. Niemniej jednak, niezbędna jest edukacja, ponieważ zbyt mała liczba osób z nich korzysta.

Dane demograficzne nie dają nadziei. Obecnie w przedziale wiekowym produkcyjnym znajduje się w Polsce niespełna 22 mln osób, a w perspektywie nadchodzących dekad liczba ta ma zmniejszyć się do 13 mln. Równocześnie liczba emerytów, przy jednoczesnym spadku wskaźnika urodzeń, wzrośnie z 9 do 11 milionów. Dynamicznie podnosi się zatem tzw. wskaźnik obciążenia demograficznego, co w rezultacie może doprowadzić do tego, że w połowie stulecia staniemy się społeczeństwem bardziej zaawansowanym wiekowo niż Japonia.

— To oznacza, że coraz mniejsza grupa ludzi będzie musiała wyprodukować dobra i usługi potrzebne do utrzymania sporej części społeczeństwa. Zatem albo zastąpią tych ludzi automatyzacja, maszyny, sprzęty, technologie i podniesie się efektywność pracy, albo musimy przewidywać obniżenie tempa rozwoju gospodarczego — tłumaczył Kamil Sobolewski, główny ekonomista Związku Przedsiębiorców i Pracodawców RP na początku debaty prowadzonej przez Mikołaja Kunicę, redaktora prowadzącego Business Insider Polska.

Coraz mniej ludzi będzie musiało wytworzyć towary i usługi potrzebne utrzymującej się dużej grupie ludności. Więc albo zastąpią tych ludzi automaty, maszyny, urządzenia, technologie i wzrośnie wydajność pracy, albo musimy się liczyć ze spadkiem wzrostu gospodarczego

Jak w takim przypadku rysuje się nasza przyszłość, jeśli będziemy budowali swoją przyszłość tylko na publicznym funduszu emerytalnym? Dr hab. Marcin Kawiński, wice Rzecznika Finansowego i profesor SGH (kierownik Katedry Ubezpieczeń Społecznych) przypomniał, że emerytura nie będzie “kontynuacją zarobków”, lecz wypłatą środków zgromadzonych przez całe życie zawodowe. Zwrócił też uwagę na zmniejszenie się wskaźnika zastąpienia, który w 2025 r. wyniósł 54,2%, ale do 2050 r. ma zredukować się poniżej 35%, a po 2060 r. przekroczyć granicę 30%. Co oznacza, że osoba zarabiająca obecnie 10 tys. zł brutto, może w przyszłości spodziewać się emerytury w wysokości około 3 tys. zł, o ile nie zbuduje dodatkowego zabezpieczenia.

PZU akcentuje edukację

Uczestnicy debaty byli zgodni, że zasadniczym problemem w Polsce jest nie tylko demografia, lecz przede wszystkim niedostateczna świadomość i zbyt późne myślenie o finansowej przyszłości.

— Niezmiernie ważne jest, abyśmy uświadomili sobie, jaka będzie nasza luka emerytalna (tj. różnica pomiędzy przychodami uzyskiwanymi w okresie aktywności zawodowej a wysokością przyszłego świadczenia emerytalnego). Zwłaszcza, w którym miejscu jesteśmy i w jaki sposób możemy tę lukę zmniejszyć — zaznaczyła Iwona Wróbel, dyrektor generalny PZU Życie.

Naszą rolą jest edukowanie klientów i pracowników w zakresie budowania bezpieczeństwa finansowego oraz pomaganie im w zrozumieniu, z czego będzie składać się ich przyszła emerytura

Podkreśliła, że PZU jako lider w branży ubezpieczeń na życie traktuje edukację finansową, w tym emerytalną i ubezpieczeniową, jako istotną misję i element odpowiedzialności społecznej. — Naszym zadaniem jest kształcenie klientów oraz pracowników w obszarze budowania bezpieczeństwa materialnego i pomaganie im w zrozumieniu, z jakich elementów będzie składać się ich przyszła emerytura — dodała.

Oferta Grupy PZU stanowi dopełnienie dla świadczeń z ZUS. Zawiera produkty grupowe PPK (“Pracownicze Plany Kapitałowe”), PPE (“Pracownicze Plany Emerytalne”), indywidualne IKE (“Indywidualne Konto Emerytalne”) i IKZE (“Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego”) oraz ubezpieczenia na życie i dożycie, w tym “PZU Perspektywa na Przyszłość”.

Przedsiębiorcy pod presją

Zagadnienie luki emerytalnej dotyczy nie tylko osób zatrudnionych. Kamila Kierzek-Mechło, właścicielka mikrofirmy szkoleniowo-doradczej BuzzCenter, zaprezentowała, jak ten problem wygląda z perspektywy szczególnie drobnych przedsiębiorców, którzy z jednej strony muszą dbać o zachowanie płynności finansowej, z drugiej strony często odkładają kwestię własnej emerytury na później. Kierzek-Mechło przyznała, że osobiście zaczęła myśleć o ubezpieczeniach dopiero, gdy choroba dotknęła kogoś bliskiego w rodzinie.

— Młodzi przedsiębiorcy nierzadko nie są świadomi, ile będzie wynosić ich przyszła emerytura, w jaki sposób powinni budować swoje bezpieczeństwo materialne i z jakimi konsekwencjami łączy się prowadzenie działalności przy minimalnych opłatach. Z tego względu edukację należy wdrażać nie od trzydziestolatków, ale już od dzieci i młodzieży — stwierdziła.

Młodzi przedsiębiorcy bardzo często nie mają świadomości ile wyniesie ich przyszła emerytura, jak powinni budować swoje bezpieczeństwo finansowe i z jakimi konsekwencjami wiąże się prowadzenie działalności przy minimalnych składkach. Dlatego edukację trzeba zaczynać nie od trzydziestolatków, lecz już od dzieci i młodzieży

Użyteczny kalkulator

Bartosz Gaca, dyrektor Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych ZUS, tłumaczył, że główny kłopot z finansowym zabezpieczeniem jest natury psychologicznej, ponieważ rządzi nami mechanizm bezczynności. Jesteśmy świadomi, że powinniśmy zacząć działać wcześniej, lecz zwlekamy z decyzjami, gdyż wygrywa doraźna potrzeba. — Ten problem można porównać do “ciastka”, które możemy zjeść od razu, albo zostawić na później — zilustrował dyrektor. Jednocześnie zauważył, że efektywne okazują się rozwiązania oparte na ekonomii behawioralnej, jak np. automatyczny zapis do PPK, ponieważ wykorzystują naturalną tendencję do pasywności, zamiast z nią konkurować.

Przypomniał również, że ZUS nie ogranicza się jedynie do wypłacania świadczeń, ale prowadzi akcje edukacyjne już od najmłodszych lat. Wspomniał o lekcjach ZUS i projektach skierowanych do szkół podstawowych, średnich i studentów. Zachęcał do systematycznego korzystania z kalkulatora emerytalnego dostępnego na PUE ZUS lub w biurach Zakładu. To właśnie takie proste narzędzie — w jego przekonaniu — może wywołać refleksję o wiele wcześniej niż dekadę przed przejściem na emeryturę.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo Eksperci nie mają wątpliwości: Polacy stoją przed poważnym wyzwaniem emerytalnym

Rynek kapitałowy i produkty

Kamil Sobolewski podkreślał, że rynek kapitałowy i prywatne instrumenty oszczędzania mogą odegrać znacznie istotniejszą rolę niż wielu Polaków obecnie zakłada. Mówił o PPK jako rozwiązaniu sprytnie zaprojektowanym, ponieważ umożliwia prosty start, dopłaty ze strony pracodawcy i elastyczne wypłacanie środków w razie zaistnienia takiej potrzeby. W jego ocenie równie ważne są IKE i IKZE, które pozwalają na korzystanie z ulg podatkowych i efektu procentu składanego.

Iwona Wróbel zauważyła, że pomimo, iż produkty takie jak IKE i IKZE są powszechnie dostępne, wciąż korzysta z nich zbyt mała liczba osób. Zwróciła uwagę, że w ten sposób oszczędza zaledwie około 2 mln osób, a limity wpłat nierzadko nie są w pełni wykorzystywane. Dlatego sama obecność produktów nie wystarcza; potrzebna jest rozmowa, doradztwo i ciągła edukacja finansowa. Jak podkreślała, istotną rolę odgrywają dziś doradcy, którzy pomagają klientom nie tylko w wyborze produktu, lecz także w lepszym zrozumieniu własnej sytuacji finansowej, uporządkowaniu dostępnych możliwości i świadomym zaplanowaniu zabezpieczenia swojej przyszłości.

Co dalej z egzystencją na emeryturze?

Z rozmowy wynikało, że w dyskusjach dotyczących przyszłości emerytalnej Polaków coraz rzadziej koncentrujemy się wyłącznie na stanie systemu emerytalnego w kraju. Coraz częściej poruszamy kwestię, jak stopniowo konstruować własne zabezpieczenie finansowe — rozumiane szeroko i dopasowane do różnych faz życia. Nie tylko w odniesieniu do samej emerytury, ale także ochrony życia i zdrowia, zapewnienia bezpieczeństwa bliskim i większej odporności finansowej na nieprzewidziane okoliczności.

Prezes PZU Życie skwitowała debatę, apelując, aby nie odkładać decyzji o tworzeniu kapitału na przyszłość na ostatni moment. — Im prędzej zaczniemy odkładać i inwestować w siebie, tym więcej możemy uzyskać — skonstatowała.

Zaznaczyła, że przyszła emerytura będzie w coraz większym stopniu rezultatem świadomych decyzji finansowych podejmowanych odpowiednio wcześnie, a funkcją instytucji, takich jak PZU, jest wspieranie klientów nie tylko w akumulowaniu kapitału na przyszłość, ale także w ochronie życia, zdrowia i bezpieczeństwa finansowego ich rodzin.

Partnerem dyskusji była Grupa PZU.

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google. Materiał komercyjny na zlecenie marki Udostępnij artykuł Newsletter Bądź na bieżąco z informacjami ze świata biznesu i finansów Zapisz się