Poznaliśmy kluczowe założenia dokumentu, który ma stanowić podstawę dla budowy w Polsce małych reaktorów jądrowych (SMR). Pojawia się jednak pytanie, jak napięcia na linii Orlen — Synthos wpłyną na te ambitne plany. Polski gigant paliwowy i firma jednego z najzamożniejszych obywateli miały współpracować, lecz ta kooperacja napotyka trudności.
— Naszym celem, zadaniem i ambicją jest, aby nasz partner czerpał korzyści z naszej współpracy, a nie na nas — stwierdził niedawno prezes Orlenu, Ireneusz Fąfara. To wiele ujawnia o atmosferze panującej między spółkami, które mają wprowadzić Polskę w erę SMR-ów.
Według posiadanych przez nas informacji, w połowie bieżącego tygodnia Ministerstwo Energii ma przedstawić zaktualizowaną wersję Programu polskiej energetyki jądrowej (PPEJ) po przeprowadzeniu konsultacji. Jest to dokument strategiczny określający plany rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. Przewiduje on budowę dwóch dużych elektrowni.
Technologia SMR, będąca w fazie rozwoju, jest jedynie wspomniana w tym dokumencie. Dedykowany mały reaktorom osobny dokument – tzw. mapa drogowa dla SMR-ów – ma zostać zaprezentowany wkrótce po PPEJ.
Business Insider poznał szczegóły tego planu. Jeden z naszych informatorów zdradza również, co mówi się zakulisowo o podejściu Orlenu do tych inwestycji.
Przeczytaj również: Śledztwo CBA sięga obecnej władzy. Odsłaniamy kulisy afery w ministerstwie klimatu [TYLKO U NAS]
Istnieją jednak istotne różnice między PPEJ a mapą drogową. Pierwszy dokument precyzyjnie określa konkretne cele wraz z harmonogramem. Z kolei mapa drogowa ma zdefiniować ramy współpracy między państwem a inwestorami SMR-ów.
Czytaj również: Wszystko o planie budowy drugiej elektrowni jądrowej w Polsce. Decydujące będą polityka i finanse
Mapa drogowa dla SMR-ów określi formy państwowego wsparcia
Zgodnie z dotychczasowymi zapowiedziami, mapa drogowa ma wyznaczyć ramy współpracy między sektorem, inwestorami a państwem, zapewniając elastyczność w relacjach. Dokument będzie liczył około 20 stron.
Nasze źródła zbliżone do rządu sugerują, że mapa będzie zawierać zapowiedź państwowego wsparcia dla technologii SMR poprzez kontrakty różnicowe oraz gwarancje Skarbu Państwa. — Będą to dostępne opcje, a nie gwarancje dla wszystkich zainteresowanych — zaznacza nasz rozmówca.
Między innymi z takich form państwowego wsparcia korzysta również pierwsza elektrownia jądrowa w Polsce, która powstaje w miejscowości Choczewo nad morzem.
Źródło dodaje, że dokument będzie również zawierał zapis dotyczący istotnego zastosowania tej technologii w systemach ciepłowniczych oraz przemyśle.
Mapa drogowa dla SMR-ów nie przewiduje natomiast ułatwień w procesie ich budowy. — Obecnie proces licencjonowania małych reaktorów nie zostanie uproszczony ze względu na nowość tej technologii. Docelowo jednak uproszczenie jest możliwe — informuje nas nasze źródło.
Polskie Elektrownie Jądrowe mogłyby zaangażować się w projekty SMR
Nasi rozmówcy zwracają uwagę na kolejny nowy aspekt tej sprawy — w inwestycje w SMR-y mogą zostać również zaangażowane Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ). Kwestia ta nie zostanie jednak ujęta w mapie drogowej.
Spółka PEJ jest inwestorem pierwszej polskiej elektrowni jądrowej. — Obecnie w Polsce PEJ posiadają największe kompetencje w obszarze jądrowym i rząd chce je optymalnie wykorzystać — zaznacza nasz rozmówca. Z jego wypowiedzi wynika, że w przypadku SMR-ów PEJ mogłaby jednak pełnić inną rolę niż inwestora.
— Polski rynek nie jest obecnie przygotowany na prowadzenie projektów jądrowych w kilku spółkach, gdzie każda z nich budowałaby własne kompetencje w tym zakresie. Nie ma to finansowego ani racjonalnego uzasadnienia. Z tej perspektywy jest uzasadnione, aby PEJ mogły wykorzystać swoje już bogate doświadczenie we współpracy z podmiotami takimi jak Orlen czy OSGE (Orlen Synthos Green Energy) — słyszymy.
Jaką rolę PEJ mogłyby odgrywać we współpracy z OSGE? — Zasady współpracy muszą ustalić same spółki. Atutem PEJ jest wyspecjalizowany zespół odpowiedzialny za przygotowanie licencjonowania, wstępny raport bezpieczeństwa, przeprowadzenie procedur lokalizacyjnych oraz związanych z uzyskiwaniem niezbędnych pozwoleń. Może się zatem podzielić tymi kompetencjami, na przykład właśnie z OSGE. Niezależnie, czy jako wykonawca, czy jako partner — każda z tych form jest obecnie otwarta — pada odpowiedź.
Napięcia na linii Orlen-Synthos
Pozostaje jednak pytanie, jak atmosfera między udziałowcami spółki Orlen Synthos Green Energy (OSGE) wpłynie na ambitne plany rozwoju SMR-ów w Polsce. Firma ta odpowiada za najbardziej zaawansowany projekt SMR w Polsce, oparty na reaktorach BWRX-300. Po 50 proc. udziałów w spółce posiadają Orlen oraz Synthos Michała Sołowowa.
Ostatnie wypowiedzi prezesa Orlenu, Ireneusza Fąfary, sugerują, że współpraca między udziałowcami spółki nie przebiega gładko.
28 maja Fąfara poinformował, że Orlen negocjuje z partnerem warunki współpracy przy realizacji projektu SMR we Włocławku. Jest to preferowana lokalizacja dla pierwszej inwestycji w mały reaktor jądrowy w Polsce. Uruchomienie projektu planowane jest na wczesne lata 30. XXI wieku.
Prezes Orlenu podkreślił w tym kontekście: — Naszym celem, zadaniem i ambicją jest, aby nasz partner czerpał korzyści z naszej współpracy, a nie na nas.
— Wierzymy, że ta innowacyjna technologia ma potencjał zaistnienia na rynku, mimo że jeszcze nie funkcjonuje. Natomiast sposób zaangażowania Orlenu w ten projekt od samego początku ocenialiśmy jako nieprawidłowy. Nasza pozycja w spółce była nieadekwatna do wniesionego przez nas wkładu finansowego, który był zdecydowanie wyższy niż naszego partnera. Dlatego rozpoczęliśmy negocjacje z partnerem — argumentował Ireneusz Fąfara.
Premier Donald Tusk, podczas posiedzenia Rady Gabinetowej w lutym 2024 roku, mówił o analizach służb specjalnych wskazujących, że spółka OSGE została powołana ze szkodą dla interesu państwa polskiego za rządów PiS.
O wątpliwościach dotyczących tego projektu wspominał już wcześniej, podczas expose w grudniu 2023 roku. Przypomniał, że jeszcze za rządów PiS szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego negatywnie zaopiniował wnioski OSGE o sześć decyzji zasadniczych dla planowanych SMR-ów. Nie przeszkodziło to jednak ówczesnej minister klimatu w “dwutygodniowym rządzie” Mateusza Morawieckiego, Annie Łukaszewskiej-Trzeciakowskiej, w wydaniu tych decyzji.
Co istotne, już za obecnych rządów prokuratura — o czym jako pierwszy informował Business Insider pod koniec grudnia 2025 roku — umorzyła postępowanie w tej sprawie.
Nasi rozmówcy zwracają uwagę, że z jednej strony dbanie o interes spółki jest obowiązkiem władz Orlenu. Jednak z drugiej strony, jak ocenia jedno z naszych źródeł, w Polsce “podejście spółek energetycznych jest takie, że liczą się krótkoterminowe działania, szybkie sukcesy i premie”. — A takie możliwości dają inwestycje w elektrownie gazowe, farmy fotowoltaiczne czy wiatrowe. Nikt nie chce budować energetyki jądrowej ani generalnie angażować się w długoterminowe projekty — słyszymy.
— Panuje awersja do ryzyka i strach przed podejmowaniem decyzji. W związku z tym menedżerowie w spółkach nie mają motywacji do ich podejmowania. Dla nich korzystne są “szybkie wygrane” — podsumowuje nasze źródło.
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.