Spór rządu i prezydenta wokół SAFE. Polska reputacja na tym cierpi.

— Integracja europejska ma swoje bariery — wyznacza je polski system polityczny — wspomniał prezydent Karol Nawrocki podczas zebrania z entuzjastami w Chmielniku. Zaznaczył, że zasadnicze decyzje odnośnie do niezależności, bezpieczeństwa i rozwoju polskich wojsk lądowych należą do dowódcy naczelnego sił zbrojnych, a nie do instytucji unijnych. Tymczasem eksperci alarmują, że konflikt dotyczący finansowania obronności nie tylko dzieli scenę polityczną, ale również zaczyna oddziaływać na międzynarodowy wizerunek Polski jako pewnego partnera bezpieczeństwa.

Prezydent Karol Nawrocki podczas wizyty w Chmielniku | Foto: PAP

W czwartek Karol Nawrocki oznajmił, że nie zaakceptuje ustawy wprowadzającej unijny program kredytów na obronność SAFE. Według niego, program SAFE jest niezgodny zarówno z umowami unijnymi, jak i polską ustawą zasadniczą. — Nie możemy odstępować niezależności w sprawach bezpieczeństwa UE, bo na to nie zezwala kluczowe prawo w Polsce — objaśnił.

Rząd Tuska ignoruje Pałac Prezydencki

Pomimo prezydenckiego weta, rząd podtrzymuje działania powiązane z partycypacją Polski w programie SAFE. Mechanizm zaistniał w 2025 r. i ma służyć wspieraniu europejskiego przemysłu obronnego za pomocą nisko oprocentowanych pożyczek. Jednym z celów Unii Europejskiej jest również ograniczenie zależności od amerykańskich dostarczycieli uzbrojenia.

Gabinet Donalda Tuska zaaprobował uchwałę „Polska Zbrojna”, która upoważnia Ministerstwo Obrony Narodowej i Ministerstwo Finansów do podpisania odpowiednich porozumień. Kredyt na rzecz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych ma zaciągnąć Bank Gospodarstwa Krajowego. Zgodnie z zaleceniami SAFE projekty muszą zostać urzeczywistnione do 2030 r.

Polska zarejestrowała już 139 zadań, licząc na pokaźne środki dla krajowego przemysłu obronnego oraz wzmocnienie jego konkurencyjności na europejskim rynku.

Weto w stosunku do ustawy o SAFE: argumenty Pałacu Prezydenckiego

Prezydent zasygnalizował, że Kancelaria Prezydenta przez wiele tygodni pracowała nad ustawą, jednak nie zdołano wypracować projektu, który gwarantowałby zachowanie niezależności przy jednoczesnym skorzystaniu ze środków finansowych UE. — To zbyt poważne zobowiązanie, żeby je autoryzować, nie posiadając świadomości, jak będzie prezentowało się ryzyko walutowe w następnych latach, jak będzie wyglądała Unia Europejska w roku 2050 czy 2060 — dodał.

Nawrocki powtórzył apel o zajęcie się przez Sejm prezydenckim projektem ustawy o tzw. polskim SAFE 0 proc., który zezwoliłby na wykorzystanie 185 mld zł na obronność z profitów NBP. — Ta ustawa jest przygotowana, można ją przyjąć i będzie zapewniała elastyczne, dopasowane do polskich potrzeb i nieoprocentowane do 2070 r. fundusze na rozwój polskich wojsk lądowych — przekonywał.

Odszkodowania od Niemiec jako zasób finansowania obronności?

Prezydent wskazał także na alternatywne zasoby finansowania polskiej obronności, m.in. za pośrednictwem odszkodowań wojennych od Niemiec, o których debatował z kanclerzem Friedrichem Merzem podczas wizyty w Berlinie.

— Jeśli jest tak silne zainteresowanie rozwojem polskich sił, to czy nie powinniśmy wreszcie wprowadzić w życie planu, w którym Niemcy rozpoczynają spłatę Polsce odszkodowań, a my inwestujemy te fundusze w nasze bezpieczeństwo? — pytał.

Prezydent nawiązał również do rozbieżności stanowisk z premierem Donaldem Tuskiem w sprawie odszkodowań i finansowania uzbrojenia. — Chcemy mieć silną armię, ale chcemy również mieć suwerenną, wolną, niepodległą Rzeczpospolitą, która jest elementem Unii Europejskiej; a Polska już nie jest i nie będzie w kwestiach gospodarczych i militarnych lennem jakiegokolwiek państwa — podkreślił.

Rząd: Program Polska Zbrojna mimo sprzeciwu prezydenta

W odpowiedzi na weto prezydenta, rząd podczas nadzwyczajnego posiedzenia przyjął uchwałę, na podstawie której zostanie zrealizowany program Polska Zbrojna. Premier Donald Tusk zapewnił, że weto prezydenta nie wstrzyma realizacji programu SAFE, który będzie realizowany w ramach Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych działającego przy Banku Gospodarstwa Krajowego.

Polski wniosek do programu SAFE wynosił 43,7 mld euro i otrzymał akceptację instytucji unijnych, czyniąc Polskę czołowym beneficjentem programu. Według rządu, 89 proc. tych funduszy miało trafić do polskich przedsiębiorstw zbrojeniowych.

Czytaj także: KE finalizuje umowę z Polską. Wypłata w kwietniu pod znakiem zapytania

Polityczny spór w temacie SAFE

Program SAFE stał się powodem konfliktu politycznego między rządem a opozycją. Partia rządząca podkreślała, że niskooprocentowane kredyty to okazja na modernizację wojska oraz rozwój przemysłu obronnego. Podobnego zdania byli również szef Sztabu Generalnego gen. Wiesław Kukuła oraz szef Agencji Uzbrojenia gen. Artur Kuptel.

Opozycja, w tym PiS i Konfederacja, wyrażała zastrzeżenia co do warunków programu, sugerując, że SAFE może umożliwiać Komisji Europejskiej ingerencję w polską politykę obronną.

Czechy: spór w Polsce wpływa na pozycję państwa

Zdaniem czeskiego analityka Stowarzyszenia Spraw Międzynarodowych, Pavla Havliczka, przedłużający się spór między polskim prezydentem a rządem wokół programu SAFE może zaszkodzić międzynarodowemu odbiorowi Polski jako stabilnego i efektywnego partnera w kwestiach bezpieczeństwa.

Jak zaznacza w rozmowie z PAP, z zewnątrz może to sprawiać wrażenie paraliżu decyzyjnego w ważnych obszarach, co osłabia obraz Polski jako państwa zdolnego do konsekwentnego umacniania własnej obronności.

Ekspert zaakcentował równocześnie, że pomimo różnic politycznych więź transatlantycka pozostaje w Polsce silna, a same konflikty częściej przeważają w publicznej dyskusji.

Analityk zwrócił uwagę, że w Czechach także toczy się debata o SAFE: poprzedni rząd nie postrzegał w programie wielkiej korzyści, natomiast obecne władze są bardziej zainteresowane wykorzystaniem dostępnych środków, chociaż ich większe uruchomienie hamuje sceptycyzm wobec instytucji unijnych.

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google. Opracowanie: Zuzanna Staszewska-Jedynasty Udostępnij artykuł Newsletter Bądź na bieżąco z informacjami ze świata biznesu i finansów Zapisz się