Krakowski Kazimierz staje się ofiarą własnej popularności, a proces urbanizacji wchodzi w kolejną odsłonę. Historyczne budynki przy ul. Józefa i Bożego Ciała, będące własnością Zakonu Kanoników Regularnych, mają zostać przekształcone w luksusowy hotel. Sprawa wywołuje poważne spory: od naruszenia dawnej klauzuli darowizny, przez eksmisje dla rozpoznawalnych punktów usługowych, aż po ingerencję włodarza miasta. Czy turystyczna specjalizacja ostatecznie zastąpi obecnych mieszkańców z centrum Krakowa?
Przemiana budynków przy ul. Józefa 9 i 11 oraz Bożego Ciała 24 w Krakowie w obiekt hotelowo-usługowy to następny etap przemian krakowskiego Kazimierza. Ten proces, zapoczątkowany przez Zakon Bonifratrów i prywatnego inwestora, wpisuje się w szerszą tendencję wypierania stałych mieszkańców z centrów miast turystycznych na rzecz dochodowych usług noclegowych.
Istotnym elementem zmiany statusu nieruchomości przy ul. Józefa jest ich struktura własnościowa. Budynki należą do Zakonu Bonifratrów, który – uzasadniając decyzję brakiem stabilności finansowej potrzebnej do przeprowadzenia poważnych remontów – zdecydował się na kooperację z prywatnym kapitałem. Kamienice należą do Zakonu Kanoników Regularnych Laterańskich od 1883 roku. Otrzymali je w formie donacji, której zapis – jak informuje krakowska posłanka Lewicy Daria Gosek-Popiołek – uniemożliwia pobieranie profitów z nieruchomości.
Niemniej jednak kanonicy wynajęli w 2011 roku na 70 lat teren spółce deweloperskiej De Silva Haus. Spółka w ostatnich latach obwieściła, że postawi tam pięciogwiazdkowy hotel. Lokatorzy otrzymali anulowanie umów najmu w 2023 roku. Natomiast pod koniec 2025 otrzymali pisma z wezwaniem do opuszczenia lokali do końca marca 2026.
De Silva ma sieć hoteli w całej Polsce, prowadzi na krakowskim Kazimierzu lokal gastronomiczny w Starej Zajezdni, a jako inwestor buduje osiedla, m.in. w Olesnie na Opolszczyźnie. Przez blisko 15 lat, jako administrator, pobierał opłaty od lokatorów i przedsiębiorców funkcjonujących przy Józefa i Bożego Ciała. Nie wykonywał jednak żadnych renowacji. Obecnie najemcy twierdzą, że celowo doprowadził budynek do złego stanu, aby mieć dodatkowy argument za przeprowadzeniem eksmisji i odnowieniem tego obiektu na nowo, już bez mieszkańców i lokali – czytamy w OKO.Press.
Gentryfikacja w działaniu rynkowym
Planowana inwestycja przewiduje zmianę przeznaczenia budynków z funkcji mieszkalnej na hotelową. Ten proces wiąże się z koniecznością zerwania umów najmu z dotychczasowymi mieszkańcami. Z punktu widzenia deweloperskiego „pusta” kamienica posiada znacznie większą wartość rynkową i użytkową, umożliwiając swobodne prowadzenie prac budowlanych oraz modyfikację układu funkcjonalnego wnętrz pod standardy branży HoReCa.
Dla miejscowego rynku nieruchomości oznacza to:
- podwyższenie wartości kapitału – poprawa stanu technicznego budynków i ich komercyjne wykorzystanie zwiększa wartość aktywów.
- efekt skali – kolejne metry kwadratowe w historycznym centrum Krakowa zostają wyłączone z zasobów mieszkaniowych (tzw. long-term rental) na rzecz wynajmu krótkoterminowego i usług turystycznych.
- nacisk na czynsze – zjawisko to pośrednio wpływa na podwyżkę cen wynajmu w sąsiednich nieruchomościach, dostosowując je do poziomu zamożniejszego klienta lub turysty.
"To brutalna gentryfikacja i naruszenie zaufania osób, które przez lata wierzyły, że pod opieką instytucji kościelnej ich byt jest zabezpieczony" – ocenia posłanka Gosek-Popiołek. Posłanka alarmuje też, że inwestor już teraz – przed uzyskaniem pozwoleń – rozpoczął w budynkach demontaż stolarki i pieców.
Co więcej, wśród działalności, które będą musiały znaleźć inne miejsce, jeśli nie uda się odwrócić decyzji inwestora, znajdują się m.in. znany bar Eszeweria, pub Bill Hickman, sklep z plakatami Szpeje, kawiarnie Coffee Garden i Finca Coffee, sklepy Art Factory, Super Ciuch, TOiOWO vintage & hand made oraz Paul’s Boutique Record Store (wspomniany przez Financial Times jako jeden z najlepszych sklepów z płytami na świecie).
Kazimierz jako wytwór turystyczny
Sytuacja przy ul. Józefa jest przykładem zjawiska turystyfikacji, w którym historyczna struktura miejska przestaje spełniać rolę społeczną, stając się towarem inwestycyjnym. Kazimierz, niegdyś dzielnica żydowska o charakterze rzemieślniczo-mieszkalnym, systematycznie transformuje swoje zasoby na infrastrukturę turystyczną.
Z perspektywy makroekonomicznej, proces ten generuje większe dochody z podatków dla gminy i zyski dla posiadaczy nieruchomości, jednak w dłuższej perspektywie prowadzi do jednolitej kultury gospodarczej. Wypieranie stałych mieszkańców osłabia lokalny handel (sklepy pierwszej potrzeby) na korzyść gastronomii i usług rekreacyjnych, co jeszcze bardziej intensyfikuje proces wyludniania centrum.
Należy jednak przyznać, że Kazimierz odrodził się z ruiny właśnie dzięki turystyce i strategii promocyjnej, która na czoło wysuwa żydowską historię dzielnicy.
Protest i obietnice prezydenta
W ubiegłą niedzielę przed bazyliką przy Bożego Ciała zebrało się kilkaset osób, protestując przeciwko dewastacji Kazimierza i usuwaniu lokalnych przedsiębiorców, którzy przez lata budowali specyfikę tego miejsca. "Ludzie zamiast zysków. Protest przeciwko gentryfikacji Kazimierza" – pod takim hasłem aktywiści zorganizowali się na FB.
"Kazimierz to kultowe miejsce i takie musi pozostać. Dlatego zwrócę się do Rady Miasta z wnioskiem o punktową zmianę planu zagospodarowania przestrzennego na ul. Józefa i ul. Bożego Ciała. Otoczymy wszystkich lokatorów pomocą prawną, aby dać im wsparcie i pomóc bronić ich prawa. Krakowianie mogą liczyć na swoje miasto. Ponadto zwrócę się do władz kościelnych, które nadzorują zakon, by zaingerowały w tej sprawie i również opowiedziały się po stronie mieszkańców" – przekazał z kolei na portalu Facebook prezydent Krakowa Aleksander Miszalski.
Oprac. JM