Sądy mają obowiązek samodzielnego sprawdzania zakresu spełnienia wymogów informacyjnych w umowach o kredyt konsumencki – taką opinię przedstawił rzecznik TSUE. Przełoży się to na dokładniejsze, a nie ograniczone zakresem pozwu, weryfikowanie umów w sporach dotyczących tzw. sankcji kredytu darmowego.
„W przedstawionej dziś opinii – ograniczonej do analizy pierwszego pytania sądu – rzecznik generalny Dean Spielmann przyjął, że sąd krajowy ma obowiązek zbadania z urzędu zgodności z prawem obowiązku wskazania w umowie o kredyt konsumencki, w sposób jasny i zwięzły, informacji obejmujących wszystkie 22 elementy, wymienione w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48. Ocena sądu nie ogranicza się zatem do informacji, co do których konsument wyraźnie podniósł zarzuty” – napisał Trybunał Sprawiedliwości UE w komunikacie.
Dodano, że nałożenie na sąd krajowy takiego obowiązku ma na celu zapewnienie skuteczności dyrektywy 2008/48 oraz realizację jej celu, jakim jest zagwarantowanie wszystkim konsumentom w Unii wysokiego i zrównoważonego poziomu ochrony ich interesów, a także wspieranie dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich.
Obowiązek ten jest ponadto powiązany z założeniem systemu ochrony, zgodnie z którym konsument znajduje się w gorszej pozycji niż przedsiębiorca i akceptuje uprzednio przygotowane warunki umowy, nie mając możliwości wpływania na ich treść – zaznaczono.
Rzecznik generalny Dean Spielmann przypomniał w tym kontekście, że obowiązek informacyjny przewidziany w dyrektywie 2008/48 ma fundamentalne znaczenie dla poznania przez konsumenta jego praw i obowiązków.
„To na podstawie informacji zawartych w umowie podejmuje on bowiem decyzję, czy zwiąże się warunkami sformułowanymi wcześniej przez przedsiębiorcę” – podsumowano.
Sankcja kredytu darmowego. Koniec z bagatelizowaniem błędów banków
Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowił w 2024 r. skierować do TSUE 3 pytania. Po pierwsze, chciał dowiedzieć się czy sąd powinien samodzielnie („z urzędu”) zbadać wszystkie możliwe naruszenia obowiązków banku czy tylko ograniczyć się do tych wskazanych przez konsumenta. Opinia rzecznika oznacza, że w sprawach, gdzie konsumenci lub kancelarie powołują się na sankcję kredytu darmowego, sądy będą analizować szeroko realizację obowiązków informacyjnych.
Rzecznik nie odniósł się do dwóch pozostałych pytań, które koncentrowały się na sposobie prezentacji procedury przedterminowej spłaty oraz konsekwencjach ewentualnego braku informacji w tej kwestii.
Przypomnijmy, że opinia Rzecznika Generalnego jest dla TSUE jedynie wskazówką. Przedstawione tezy nie muszą znaleźć odzwierciedlenia w wyroku trybunału. Zazwyczaj jednak stanowiska są zbieżne, a wyrok ogłaszany jest w ciągu pół roku od wydania opinii.
Tło sprawy przedstawiliśmy w tym artykule.
Komentarz Związku Banków Polskich
Rzecznik Generalny TSUE wydał opinię – na wyrok TSUE przyjdzie jeszcze poczekać przynajmniej kilka miesięcy. Opinia zawiera stanowisko w zakresie badania obowiązków informacyjnych oraz skutków ich ewentualnego naruszenia.
Jednocześnie nie oznacza ona automatycznego zastosowania sankcji w każdej sprawie. Ostateczna ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz rozstrzygnięcia sądu. Nadal kluczowe znaczenie ma ocena, czy dane uchybienie rzeczywiście mogło wpłynąć na sytuację klienta i jego możliwość oceny zobowiązania.
Należy podkreślić, że opinia Rzecznika Generalnego ma wyłącznie charakter pomocniczy – nie jest wyrokiem TSUE, nie wiąże składu orzekającego Trybunału i nie przesądza automatycznie o wyniku indywidualnych spraw prowadzonych przed sądami krajowymi. Dopiero przyszły wyrok TSUE określi kierunek wykładni, a zastosowanie tej wykładni do konkretnej umowy będzie należało do sądu krajowego. Wyrok TSUE nie zawsze jest tożsamy z opinią Rzecznika Generalnego.
Klientów zachęcamy, aby w razie pytań dotyczących swojej umowy kontaktowali się bezpośrednio ze swoim bankiem – to najszybszy sposób na uzyskanie informacji o dostępnych rozwiązaniach.
Rzecznik Finansowy: opinia rzecznika TSUE jest prokonsumencka
Jak relacjonuje biuro Rzecznika Finansowego w czwartkowym komunikacie, rzecznik TSUE ocenił, że sąd krajowy ma obowiązek z urzędu zbadać wypełnienie przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych, a zakres kontroli nie może być ograniczony wyłącznie do zarzutów podniesionych przez kredytobiorcę.
Zdaniem Rzecznika Finansowego dra Michała Ziemiaka, opinia Rzecznika Generalnego, choć nie jest wiążąca dla TSUE, stanowi ważny sygnał dla sądów krajowych oraz uczestników rynku finansowego. „Jej prokonsumencki charakter potwierdza wagę, jaką w prawie Unii Europejskiej przypisuje się obowiązkom informacyjnym wobec konsumentów” – uważa Rzecznik Finansowy.
Stwierdził, że ostatnie wyroki TSUE jasno pokazują, że transparentność i przejrzystość nie stanowią formalności. „Są warunkiem świadomego podejmowania decyzji finansowych przez konsumentów. Jeżeli ustawowe obowiązki informacyjne nie są realizowane prawidłowo, ustawodawca przewidział określone konsekwencje po stronie kredytodawcy. Taki jest sens i cel sankcji kredytu darmowego” – stwierdził Ziemiak.
„Zgodnie z dzisiejszą opinią Rzecznika Generalnego TSUE, sąd ma obowiązek zbadać z urzędu całą umowę kredytową pod kątem naruszeń przepisów chroniących konsumenta. Konsument jako słabsza, nieprofesjonalna strona umowy nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku specjalistycznej wiedzy prawnej” – podsumował.
Zastrzegł, że opinia Rzecznika Generalnego nie kończy postępowania przed TSUE, a ostateczne rozstrzygnięcie zostanie przedstawione w wyroku, który zostanie wydany w późniejszym terminie. „Rzecznik Finansowy będzie monitorował przebieg postępowania i kierunek finalnego orzeczenia Trybunału” – zapewniono w komunikacie.
MKis/ PAP Biznes