W poniedziałek zaczną obowiązywać nowe regulacje dotyczące sprawdzania zasadności korzystania ze zwolnień lekarskich. Sprecyzowane zostaną również sytuacje, w których osoba ubezpieczona może utracić prawo do wypłaty zasiłku chorobowego – zakomunikował PAP Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przemiany dotkną również procedur orzeczniczych w ZUS.
Aktualizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, której fragment zacznie obowiązywać 13 kwietnia, bazuje na dwóch elementach – zmianie w zakresie orzecznictwa lekarskiego w ZUS oraz zmianie zasad dotyczących zwolnień lekarskich. Nowe zasady wchodzą w życie stopniowo. Pierwsze, odnoszące się do kontroli prawidłowości decyzji o czasowej niezdolności do wykonywania obowiązków oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich, zaczęły obowiązywać w styczniu. Ostatni etap reformy zacznie obowiązywać na początku 2027 roku.
ZUS przekazał w komunikacie prasowym, że regulacje wchodzące w życie od poniedziałku wyjaśniają, że osoba objęta ubezpieczeniem może stracić uprawnienia do pobierania zasiłku chorobowego za cały czas trwania zwolnienia od pracy, jeśli w okresie, w którym stwierdzono jej niezdolność do pracy, będzie wykonywać pracę zarobkową lub podejmować działania sprzeczne z celem tego zwolnienia. Zakład zaznaczył, że bez zmian pozostaje reguła, zgodnie z którą okres absencji w pracy powinien być przeznaczony na powrót do zdrowia i regenerację. To oznacza, że osoba ubezpieczona nie może w tym czasie realizować czynności, które mogłyby zaburzyć ten proces.
W tym celu uszczegółowiono definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z intencją zwolnienia od pracy.
Praca zarobkowa to każda czynność, która ma charakter dochodowy, niezależnie od stosunku prawnego, który jest podstawą jej realizacji. Nie zalicza się do niej tzw. czynności sporadycznych, czyli takich, których podjęcie w trakcie zwolnienia od pracy wynika z ważnych przyczyn (nie może to być nakaz pracodawcy).
Aktywność sprzeczna z celem zwolnienia od pracy to natomiast wszelkie działania, które utrudniają lub spowalniają proces leczenia lub rekonwalescencję. Nie obejmują one zwykłych działań dnia codziennego lub zdarzeń okazjonalnych, których podjęcie podczas zwolnienia od pracy jest podyktowane ważnymi okolicznościami.
ZUS podkreślił, że kontrola właściwego wykorzystania zwolnień od pracy polega na weryfikacji, czy osoba objęta ubezpieczeniem nie nadużywa go, postępując niezgodnie z przeznaczeniem. Wyjaśnił, że zmiany w przepisach odnoszą się do zasad i procedur przeprowadzania takiego nadzoru. Dodał, że te zmiany obejmują aspekty takie jak:
- prawa i obowiązki osób dokonujących kontroli (np. do weryfikacji tożsamości osoby kontrolowanej),
- obowiązki osób poddanych kontroli,
- reguły przeprowadzania kontroli, tworzenia dokumentacji z kontroli czy wnoszenia uwag do ustaleń zawartych w protokole.
Zgodnie z regulacjami Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obecnie uprawnienia do przeprowadzania kontroli osób ubezpieczonych oraz osób, które utraciły tytuł ubezpieczenia chorobowego, w zakresie prawidłowości wykorzystania zwolnień.
Nowe przepisy zakładają, że kontrola ma polegać na ocenie, czy osoba nie podejmuje działań, które pozbawiają ją prawa do tymczasowego zwolnienia od pracy, a w przypadku zasiłku opiekuńczego również na zweryfikowaniu, czy poza osobą ubezpieczoną istnieją inni członkowie rodziny zamieszkujący we wspólnym gospodarstwie domowym, którzy mogą zapewnić opiekę. Osoby przeprowadzające kontrole będą mogły żądać okazania dokumentu tożsamości od osoby kontrolowanej w celu identyfikacji. Będą miały również prawo do wejścia na teren kontroli oraz do pozyskiwania informacji od osoby kontrolowanej, jej pracodawcy i od lekarza prowadzącego.
Od poniedziałku zaczną także obowiązywać nowe regulacje w obszarze orzecznictwa lekarskiego w ZUS.
Zakład wyjaśnił, że do kompetencji ZUS należy między innymi wydawanie orzeczeń: w celu ustalenia uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i innych świadczeń należących do kompetencji ZUS, w celu realizacji zadań powierzonych ZUS na mocy innych ustaw, w celu świadczeń podlegających koordynacji wspólnotowej i bilateralnej, jak również w ramach weryfikacji orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy.
Obecnie, jak podkreślił, te zadania realizują jedynie lekarze specjaliści zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Po modyfikacjach w prawie, formy kooperacji z personelem medycznym będą elastyczne, a lekarze orzecznicy, specjaliści z zakresu fizjoterapii oraz pielęgniarstwa będą mogli świadczyć pracę na podstawie umowy o pracę lub umowy o świadczenie usług.
Dodatkowo, oprócz lekarzy orzeczników w określonych przypadkach decyzje będą mogły podejmować osoby posiadające tytuł specjalisty w dziedzinie fizjoterapii (w kwestiach związanych z rehabilitacją leczniczą w ramach prewencji rentowej ZUS) lub pielęgniarstwa (w sprawach dotyczących niezdolności do samodzielnego funkcjonowania).
Poza lekarzami specjalistami na stanowiskach orzeczników będą mogli również pracować lekarze w trakcie specjalizacji w określonej dziedzinie medycyny oraz lekarze z 5-letnim doświadczeniem zawodowym, którzy nie posiadają specjalizacji i nie odbywają szkolenia specjalizacyjnego.
Zakład poinformował, że pozostałe modyfikacje, dotyczące przede wszystkim organizacji procesu orzeczniczego oraz nowego sposobu wydawania orzeczeń, wejdą w życie 1 stycznia 2027 roku. (PAP)
kblu/ mark/