Wykorzystanie sztucznej inteligencji w różnych obszarach, podejście interdyscyplinarne do edukacji oraz reagowanie na aktualne globalne wyzwania – oto według KRASP kluczowe trendy wśród nowych kierunków oferowanych przez uczelnie. Z początkiem czerwca większość z nich rozpoczyna proces rekrutacji na studia.
Rynek pracy dynamicznie się zmienia. Rektorzy odchodzą od tradycyjnych modeli
– Uczelnie coraz częściej formułują swoją ofertę nie w kategorii jednego zawodu na całe życie, lecz w kategoriach kompetencji, które umożliwiają absolwentom odnalezienie się w świecie nieustannych transformacji – powiedział PAP Wojciech Dąbrówka, rzecznik Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP), reprezentującej 110 uczelni członkowskich i 8 stowarzyszonych, skupiających około 70 proc. wszystkich studentów w Polsce.
Zauważył, że oferta edukacyjna uczelni ewoluuje, ponieważ „zmienia się świat, do którego przygotowujemy studentów”. – Z jednej strony jest to świat technologii, danych, niepewności geopolitycznej, transformacji energetycznej, wyzwań zdrowotnych i społecznych. Z drugiej strony, jest to świat, w którym nadal kluczowe pozostają umiejętności o charakterze typowo akademickim, takie jak rozumienie złożonych procesów, myślenie krytyczne, poczucie odpowiedzialności, zdolności komunikacyjne oraz umiejętność ciągłego uczenia się – podkreślił.
Pojawiły się zupełnie nowe specjalności
Według rozmówcy, najbardziej znaczącym trendem wśród tegorocznych nowości są kierunki związane z zaawansowanymi technologiami i sztuczną inteligencją. – SI nie jest już wyłącznie domeną informatyków, ale staje się narzędziem pracy w wielu sektorach – od energetyki, przez medycynę i finanse, po media, kulturę i administrację publiczną. Uczelnie integrują więc SI z programami bardzo zróżnicowanych kierunków, często nie po to, by kształcić wyłącznie programistów, ale by przygotowywać specjalistów, którzy będą odpowiedzialnie wykorzystywać technologię w swojej dziedzinie – zauważył.
Jako przykłady podał Politechnikę Lubelską oferującą nowe kierunki: sztuczna inteligencja w energetyce oraz informatyka medyczna. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie wprowadził AI w mediach i badaniach społecznych, a Uniwersytet Jagielloński w Krakowie – humanistykę cyfrową oraz lingwistykę i technologie językowe.
Trzy sektory zdominują tegoroczną rekrutację
Wśród tegorocznych innowacji dostrzegalny jest także wzrost liczby kierunków związanych z bezpieczeństwem, odpornością państwa, cyberbezpieczeństwem czy geopolityką, które łączą kompetencje techniczne, społeczne, prawne, zarządcze i komunikacyjne. Dąbrówka wymienił na przykład kierunek cyberbezpieczeństwo na Uniwersytecie Bielsko-Bialskim, bezpieczeństwo i higienę pracy oraz mechatroniczne systemy automatyki na Politechnice Wrocławskiej, a także Master in Global Leadership and Geopolitics (studia magisterskie z globalnego przywództwa i geopolityki) na Akademii Leona Koźmińskiego.
Trzecim zauważalnym kierunkiem jest rozwój studiów interdyscyplinarnych. Jak zaznaczył rzecznik KRASP, interdyscyplinarność „od dawna jest postrzegana jako standard, a nie dodatek”.
– Coraz mniej nowych propozycji wpisuje się w klasyczny, jednodyscyplinarny model. Na przykład energetyka wymaga analizy danych i wykorzystania SI; medycyna potrzebuje bioinformatyki; media wymagają kompetencji cyfrowych i odporności na dezinformację, a administracja publiczna – zarządzania kryzysowego, cyberbezpieczeństwa i analizy ryzyka. Dlatego interdyscyplinarność nie jest już jedynie uzupełnieniem programu studiów, ale sposobem przygotowania absolwenta do świata, w którym zawodowe wyzwania, z jakimi będzie się stykał, rzadko mieszczą się w ramach jednej dyscypliny – wyjaśnił Dąbrówka.
Wśród przykładów takich kierunków wymienił nowość na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach – governance i bezpieczeństwo w zarządzaniu publicznym, łączący zarządzanie administracją, odporność państwa, cyberbezpieczeństwo i analizę ryzyka. Na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu pojawił się kierunek dla sektora fintech, integrujący finanse, programowanie, analizę danych i SI. Natomiast na Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku wprowadzono bioinformatykę medyczną, łączącą medycynę, biologię i analizę dużych zbiorów danych.
Kolejnym trendem jest zdrowie – pojawienie się kierunków lekarskich na kolejnych uczelniach, a także specjalności okołomedycznych dotyczących zdrowia psychicznego, diagnostyki, opieki i profilaktyki. Jako przykłady rzecznik KRASP podał biologię sportu na UMCS lub nową specjalność: terapię środowiskową dzieci i młodzieży oferowaną przez Akademię Pedagogiki Specjalnej.
Ponadto, oferta uczelni obejmuje wiele nowych kierunków związanych z globalnymi wyzwaniami, takimi jak transformacja energetyczna czy problemy środowiskowe, często proponowanych nie jako wąskie specjalizacje, lecz jako studia interdyscyplinarne.
Uczelnie dostosowują swoje programy również do potrzeb i oczekiwań kandydatów. – Obecnie młodzi ludzie często pytają o kompetencje, które zdobędą na danym kierunku, o możliwość pracy w interesującym sektorze i o to, czy studia zapewnią im znaczącą pozycję na rynku pracy. Dlatego uczelnie kładą nacisk na projekty, praktyki i współpracę ze środowiskiem społeczno-gospodarczym. Pojawiają się również kierunki związane z konkretnymi umiejętnościami zawodowymi. Na przykład Uniwersytet Morski w Gdyni rozwija ofertę skupioną na praktycznych kompetencjach w zakresie gospodarki morskiej, autonomizacji transportu, bezpieczeństwa i cyfryzacji – powiedział Dąbrówka.
Rzecznik KRASP zwrócił również uwagę na ewolucję samego sposobu studiowania. Podkreślił, że młodzi ludzie coraz częściej poszukują elastyczności i możliwości wpływania na przebieg swojej edukacji.
– W związku z tym uczelnie odchodzą od modelu sztywno ustalonych programów nauczania, proponując w zamian nowe specjalności, ścieżki rozwoju kompetencji, projekty realizowane przez cały cykl kształcenia, a także krótsze formy edukacyjne. Na przykład Uniwersytet SWPS podkreśla personalizację procesu kształcenia i możliwość tworzenia własnych ścieżek edukacyjnych – wyjaśnił.
Rzecznik wskazał także na aspekt internacjonalizacji – rozumianej nie tylko jako wymiana studencka w ramach programu Erasmus, studia w języku angielskim lub innych językach, ale przede wszystkim jako przygotowanie do pracy w środowisku wielokulturowym. Jako przykład podał studia azjatyckie oraz filologię ukraińską z drugim językiem jako nowości Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
Zapytany, czy młodzi ludzie nadal chcą studiować, odpowiedział, że mimo iż uczelnie coraz bardziej odczują skutki niżu demograficznego, zainteresowanie studiami w odniesieniu do ogólnej populacji utrzymuje się na podobnym poziomie, między innymi dzięki rosnącej liczbie studentów z zagranicy.
Według najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego, w roku akademickim 2024/25 w uczelniach w Polsce kształciło się ponad 1,28 mln studentów.
Agnieszka Kliks-Pudlik (PAP)
akp/ agt/