Ustanowienie regulacji dotyczących mediacji w toku postępowań dyscyplinarnych, wprowadzenie wymogu konsultacji z nauczycielem przed powzięciem decyzji o jego odsunięciu od obowiązków, jak również opcja dobrowolnego zaakceptowania sankcji – takie modyfikacje przewiduje projekt nowelizacji Karty Nauczyciela, opracowywany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Wzmianka o pracach nad projektem nowelizacji została zamieszczona w Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Zakładany termin akceptacji projektu przez rząd to IV kwartał 2026 r.
Zamierzeniem projektu nowelizacji – jak czytamy – jest usprawnienie, w tym przyśpieszenie, procedur wyjaśniających oraz postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli, podniesienie ich jawności i przewidywalności, jak również zagwarantowanie wyższego stopnia profesjonalizmu oraz wiarygodności tychże procedur.
Równocześnie celem tego projektu jest zapewnienie pedagogom większej ochrony przed nadmierną surowością systemu dyscyplinarnego oraz wzmocnienie poręczeń procesowych, w tym prawa nauczycieli do obrony, a także umocnienie i zabezpieczenie praw oraz dobra dziecka – podkreślono.
Zaznaczono, że wzięto pod uwagę część wniosków przedłożonych w toku prac Grupy roboczej do spraw odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, funkcjonującej w obrębie Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli. W skład rzeczonego zespołu wchodzą reprezentanci strony rządowej, związków zawodowych skupiających nauczycieli oraz ogólnopolskich organizacji jednostek samorządu terytorialnego.
Mediacje zamiast długotrwałych dyscyplinarek
W projekcie zasugerowano między innymi usankcjonowanie kwestii mediacji, co – jak wytłumaczono – „ma pomóc w rozwiązywaniu zatargów w obrębie środowiska szkolnego, odbudowę stosunków oraz zredukuje zaostrzenie sporów”. Według szykowanego projektu do mediacji kwalifikowane byłyby tylko sprawy, których specyfika na to pozwala, innymi słowy te, w których występują osoby poszkodowane przewinieniem dyscyplinarnym nauczyciela, z pominięciem spraw będących jednocześnie przestępstwem. Dyrektor placówki edukacyjnej w sytuacji dopuszczenia się przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka wciąż będzie zobligowany do powiadomienia o tym rzecznika dyscyplinarnego. Powinien również zawiadomić o skierowaniu sprawy do mediacji, a następnie o rezultacie tej mediacji. Mediacja będzie dobrowolna, a jej czas trwania nie przekroczy 30 dni.
Będzie istniała możliwość zarzucenia postępowania wyjaśniającego oraz umorzenia postępowania dyscyplinarnego, jeśli nauczyciel dopuścił się czynu, który w znikomym stopniu uwłacza godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom.
Nauczyciel będzie mógł dobrowolnie przyjąć karę
Nauczyciel, którego obejmuje postępowanie wyjaśniające, lub obwiniony, będzie mógł złożyć pismo o dobrowolne poddanie się karze, bez przeprowadzania postępowania dowodowego w procesie dyscyplinarnym. Komisja dyscyplinarna będzie mogła, uwzględniając wspomniane pismo, zaniechać przeprowadzania postępowania dowodowego w danej sprawie i zakończyć procedurę dyscyplinarną. W przypadku odrzucenia wniosku o dobrowolne poddanie się karze, komisja dyscyplinarna będzie prowadzić postępowanie dyscyplinarne w standardowym trybie.
W projekcie mają być również zasugerowane modyfikacje w spisie kar dyscyplinarnych: wprowadzenie kary upomnienia, zamiana kary nagany z ostrzeżeniem karą nagany oraz modyfikacja kary zwolnienia z pracy z zakazem zatrudniania ukaranego w zawodzie nauczyciela w okresie 3 lat od ukarania polegająca na wprowadzeniu możliwości ustalania okresu zakazu zatrudniania ukaranego w zawodzie nauczyciela w przedziale od 6 miesięcy do 3 lat, z zastrzeżeniem, że kara ta orzekana jest w latach i miesiącach.
Ma być wprowadzony obowiązek zawieszenia postępowania dyscyplinarnego, kiedy z powodu tego samego czynu wszczęto wobec obwinionego postępowanie karne albo postępowanie w sprawach o wykroczenia, na czas trwania postępowania karnego albo postępowania w sprawach o wykroczenia. Ma to prowadzić do ujednolicenia ustaleń faktycznych, zmniejszyć prawdopodobieństwo wydania rozbieżnych orzeczeń, a także wpłynąć na podniesienie ochrony praw nauczyciela.
Ma być również wprowadzone zobowiązanie wysłuchania nauczyciela przed wydaniem decyzji o zawieszeniu w wykonywaniu obowiązków w placówce edukacyjnej przez upoważniony do tego organ. Ta zmiana – jak wskazano – „ma wzmocnić prawo do obrony, albowiem nauczyciel będzie miał szansę zaprezentowania swojego stanowiska, objaśnienia okoliczności zdarzenia bądź przedstawienia dowodów, jeszcze przed zastosowaniem dotkliwego środka, jakim jest zawieszenie w wykonywaniu obowiązków w szkole”.
Nauczyciel, któremu w czasie zawieszenia w wykonywaniu obowiązków w szkole zostało zredukowane zasadnicze wynagrodzenie, ma mieć możliwość odwołania się nie tylko od decyzji w obszarze zawieszenia w wykonywaniu obowiązków, ale również w zakresie obniżenia tego wynagrodzenia. „Proponuje się, aby o zasadności obniżenia tego wynagrodzenia, biorąc pod uwagę sytuację rodzinną nauczyciela, rozstrzygała komisja dyscyplinarna pierwszej instancji w ramach rozpatrywania odwołania od decyzji o zawieszeniu nauczyciela w wykonywaniu obowiązków w szkole, a w drugiej instancji odwoławcza komisja dyscyplinarna” – czytamy.
Większa ochrona nieletnich świadków
Wśród zmian w projekcie mają się również znaleźć takie, których celem jest umocnienie ochrony praw i dobra dziecka.
Ma być wprowadzony wymóg informowania przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny rzeczników dyscyplinarnych o podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela lub dyrektora szkoły czynu naruszającego prawa i dobro dziecka, jeżeli takową informację organ zdobędzie w toku sprawowania nadzoru pedagogicznego.
W przepisach ma być zaznaczone, że podczas przesłuchania świadka, który w chwili przesłuchania ukończył 18. rok życia, nie może być obecny odpowiednio nauczyciel, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwiniony, jeżeli świadek ten wciąż jest uczniem szkoły, w której zatrudniony jest nauczyciel, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwiniony. „Zmiana ma na celu podniesienie ochrony ucznia jako świadka oraz zwiększenie wiarygodności jego zeznań, jak również zagwarantowanie swobody wypowiedzi i autentyczności w składaniu przez niego zeznań, bez skrępowania bądź obawy przed konsekwencjami ze strony nauczyciela, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwinionego” – zaznaczono.
Nowelizacja zawierać będzie również zapisy doprecyzowujące. Jak wspomniano w opisie, chodzi o zniwelowanie wątpliwości interpretacyjnych oraz przypadków niewłaściwego stosowania przepisów. (PAP)
dsr/ kcz/