Wzrasta liczba ojców korzystających ze świadczenia rodzicielskiego, szczególnie w ramach urlopu rodzicielskiego. W roku 2024 ojcowie stanowili 12,3% osób pobierających świadczenie rodzicielskie z tego tytułu, natomiast w roku 2025 było ich 16,7% – wynika z danych ZUS.
ZUS ogłosił, że w 2025 r. mężczyźni stanowili 33,4% ogółu osób pobierających świadczenie rodzicielskie, w porównaniu do 33,8% w roku 2024. Pomimo że ten odsetek jest na porównywalnym poziomie, to w konkretnych rodzajach urlopów uwidaczniają się znaczące zmiany w strukturze.
Z danych ZUS wynika, że najbardziej dynamiczny przyrost dotyczy urlopu rodzicielskiego. W roku 2024 ojcowie stanowili 12,3% osób, które pobierały zasiłek macierzyński z tej przyczyny, podczas gdy w roku 2025 było ich już 16,7%. Jest to wzrost o więcej niż cztery punkty procentowe rok do roku, który wystąpił mimo spadku liczby urodzeń. To potwierdza rosnącą skłonność ojców do korzystania z tego uprawnienia.
Urlop ojcowski
Prawo do urlopu ojcowskiego to wyłączne i niezależne prawo ojca, niezależne od uprawnień matki dziecka. Nie można go przenieść na inną osobę, na przykład matkę dziecka. Przysługuje on również ojcom adopcyjnym.
Urlop ojcowski może trwać maksymalnie dwa tygodnie, jednak nie dłużej niż do momentu, gdy dziecko skończy 12 miesięcy życia, a w przypadku adopcji – do upłynięcia 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia o przysposobieniu (jednocześnie nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 lat). Urlop ojcowski można wykorzystać jednorazowo w całości (dwa tygodnie) lub podzielić na dwie równe części (po jednym tygodniu).
Wysokość zasiłku macierzyńskiego za czas trwania urlopu ojcowskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku.
ZUS przypomniał, że o urlop należy wnioskować u swojego pracodawcy. Wniosek w formie papierowej lub elektronicznej należy złożyć nie później niż 7 dni przed datą rozpoczęcia urlopu. Pracodawca musi przychylić się do wniosku pracownika o udzielenie urlopu ojcowskiego, jeśli został on złożony terminowo i jest kompletny. W sytuacji, gdy pracownik złoży wniosek o urlop ojcowski z naruszeniem 7-dniowego terminu, np. z zaledwie trzy dniowym wyprzedzeniem, pracodawca ma możliwość odrzucenia wniosku.
Długość urlopu rodzicielskiego uległa zmianie od 26 kwietnia 2023 roku w wyniku nowelizacji Kodeksu pracy, która wprowadziła unijną dyrektywę w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców oraz opiekunów. To tzw. dyrektywa work-life balance.
Całkowity czas trwania urlopu rodzicielskiego został wydłużony do 41 tygodni – w przypadku urodzenia się lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka, a do 43 tygodni – w przypadku urodzenia się lub przyjęcia na wychowanie dwójki lub więcej dzieci jednocześnie.
Rodzice dzieci, które posiadają zaświadczenie “za życiem”, mają prawo do dłuższego urlopu rodzicielskiego – nawet do 65 tygodni – jeśli podczas jednego porodu urodziło się jedno dziecko, lub 67 tygodni – jeśli podczas jednego porodu urodziło się dwoje lub więcej dzieci.
Urlop, który jest tracony
ZUS podkreślił, że kluczową zmianą, która weszła w życie w 2023 r., jest 9-tygodniowa, niezbywalna część urlopu rodzicielskiego, która przysługuje każdemu z rodziców oddzielnie. Tego prawa nie można przekazać drugiemu rodzicowi. Jeśli to uprawnienie nie zostanie wykorzystane, przepadnie.
W rzeczywistości oznacza to, że każdy z rodziców ma wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Dodatkowo, rodzice nie mogą podzielić się tą częścią urlopu.
Prawo do niezbywalnych 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługuje zarówno pracującej matce dziecka, jak i pracującemu ojcu, a pozostałą część urlopu, czyli 23 lub 25 tygodni, rodzice dziecka mogą podzielić między sobą w dowolny sposób. Jak podkreślił ZUS, to rozwiązanie ma na celu zwiększenie zaangażowania ojców w opiekę nad dziećmi i jest jednym z głównych mechanizmów promowanych przez dyrektywę work-life balance.
Jaka jest wysokość zasiłku macierzyńskiego?
Zasiłek macierzyński za okres tych 9 tygodni urlopu rodzicielskiego wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy matka dziecka, nie później niż 21 dni po porodzie, złoży wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze. W takim przypadku wysokość zasiłku wyniesie 81,5% podstawy wymiaru zasiłku.
Wniosek o przyznanie urlopu rodzicielskiego składa się podobnie jak wniosek o urlop ojcowski, ale z większym wyprzedzeniem, to znaczy nie później niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Przepisy dopuszczają również możliwość rezygnacji z urlopu rodzicielskiego. Aby wrócić do pracy, należy złożyć pisemny wniosek na 21 dni przed planowanym rozpoczęciem pracy. Pracodawca powinien uprzednio wyrazić zgodę na powrót rodzica-pracownika do pracy.
Zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego można wykorzystać jednorazowo lub podzielić na maksymalnie pięć części.
Ostatni fragment urlopu może przypadać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy sześć lat, z tym że obowiązują odmienne zasady, jeśli chodzi o dziecko przyjęte na wychowanie. Więcej informacji jest dostępnych na stronie www.zus.pl. (PAP)
kkr/ mark/