Język źródłowy: polski Co drugi pedagog w Polsce doświadcza intensywnego stresu, większość po zakończonych zajęciach jest wyczerpana, a znacząca część zmaga się z bólami głowy oraz problemami ze snem – wynika z analizy zleconej przez Związek Nauczycielstwa Polskiego, przeprowadzonej przez zespół z Uniwersytetu Warszawskiego. Wyniki badania wskazują, że co piąty nauczyciel w Polsce rozważa porzucenie zawodu.
– Nauczycielski stres to problem o trwałym i systemowym charakterze – zaznaczyła dr Aleksandra Jasińska-Maciążek, jedna z autorek analizy
PAP, oprac. Jakub Czermiński
Badanie przeprowadzono od lutego do kwietnia 2026 roku. Realizatorem była grupa badaczek z Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem dr hab. Małgorzaty Żytko. Wzięło w nim udział 1748 pedagogów z 200 placówek oświatowych. Wyniki zostały zaprezentowane w poniedziałek podczas konferencji prasowej w centrali Związku Nauczycielstwa Polskiego w Warszawie.
Reklama Reklama
Jak podano, 50 procent respondentów w badaniu odczuwa wysoki lub bardzo wysoki poziom nagromadzonego stresu, natomiast 18 procent badanych deklaruje niewielkie obciążenie.
Polityka „Źle rozumiana równość”. Nowacka o interwencji ws. akcji „lody za pasek”
– Zajmować się tym, że jakieś przedsiębiorca ma fajny, miły, życzliwy pomysł i go za to gonić, to jest źle rozumiana równość – powiedziała minister…
Analiza: Większość pedagogów czuje zmęczenie jeszcze przed rozpoczęciem pracy
– Nauczycielski stres nie wynika z indywidualnych słabości, lecz jest problemem o charakterze ciągłym i systemowym. Dla dużej części badanych stał się on codziennością na tyle powszechną, że bywa postrzegany jako swoista, choć błędna norma – stwierdziła dr Aleksandra Jasińska-Maciążek, współautorka badania.
82 procent uczestników badania wskazało, że odczuwa znużenie, zanim jeszcze pojawi się w pracy. 85 procent potrzebuje więcej czasu na regenerację i poprawę samopoczucia. 64 procent po zakończeniu obowiązków zawodowych zazwyczaj czuje wyczerpanie i „zużycie”. Jednocześnie 76 procent pedagogów nadal dostrzega pozytywne wyzwania w swojej profesji, a 77 procent znajduje w pracy nowe i interesujące aspekty.
– Obecnie polska szkoła opiera się na osobistym poświęceniu, które wyczerpuje zasoby psychiczne nauczycieli szybciej, niż system jest w stanie je odbudować. Nauczyciele nie utracili swojego powołania, ale brakuje im sił, by je realizować, funkcjonując w stanie chronicznego wyczerpania rezerw – podkreśliła Jasińska-Maciążek.
Prezes Związku Nauczycielstwa Polskiego Sławomir Broniarz (3L), prof. UW, dr hab. Małgorzata Żytko (4L), dr Aleksandra Jasińska-Maciążek (P) i wiceprezes ZNP Urszula Woźniak (2P) podczas konferencji prasowej w siedzibie ZNP w Warszawie nt. „Stres w zawodzie nauczyciela. Prezentacja wyników Ogólnopolskiego badania na temat ryzyka psychologicznego i stresu w zawodzie nauczyciela”
Z analizy wynika, że 60 procent pedagogów doświadcza silnych dolegliwości fizycznych. 39 procent zgłosiło bóle głowy, 42 procent ma problemy ze snem, 44 procent odczuwa bóle pleców, a 64 procent jest wyczerpanych, cierpi na brak energii i przewlekłe zmęczenie.
Stres w szkole. Na co skarżą się nauczyciele
Badanie ujawniło, że głównym źródłem stresu nie są uczniowie, lecz system edukacji. Wśród 20 zidentyfikowanych czynników stresogennych dla nauczycieli, 13 ma charakter systemowy. Na pierwszym miejscu znalazło się niskie wynagrodzenie, nieodpowiadające odpowiedzialności zawodowej i wymuszające pracę na kilku etatach. Na drugim – brak zasobów i wsparcia przy wdrażaniu zmian. Na trzecim – brak spójnej i długoterminowej wizji polityki oświatowej. Na czwartym – niedopasowanie wymagań systemowych do rzeczywistych warunków pracy. Na piątym – brak odciążenia nauczycieli od zadań administracyjnych.
Publicystyka Joanna Ćwiek-Świdecka: Prace domowe jednak lepiej odrabiać. KO próbuje powalczyć o głosy nauczycieli
Wygląda na to, że przed zbliżającymi się wyborami czujne polityczne oko Koalicji Obywatelskiej skierowało się w stronę oświaty. Tyle że przyjęta pr…
Kolejne pozycje na liście obejmowały: niedocenianie roli i profesjonalizmu nauczycieli przedszkolnych, zbyt częste zmiany przepisów prawnych dotyczących oświaty, decyzje władz podważające autonomię pedagogów, deprecjonowanie zawodu nauczyciela w społeczeństwie, brak systemowego wsparcia w pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, a także nieadekwatną ochronę prawną, w tym poczucie osamotnienia w obliczu roszczeniowych postaw i nienawiści w mediach społecznościowych.
Nauczyciele wskazywali również na ograniczanie ich czasu prywatnego, podkreślając, że cyfryzacja (e-dzienniki, grupy komunikacyjne) doprowadziła do oczekiwania ich dyspozycyjności przez całą dobę, również w dni świąteczne i weekendy.
Zarobki nauczycieli w Polsce
Co piąty nauczyciel w Polsce rozważa zmianę zawodu
Uczestnicy analizy byli pytani między innymi o swoje plany zawodowe. 72 procent respondentów nie potrafi jednoznacznie zadeklarować pozostania w zawodzie. Wśród nich 22 procent wyraziło myśl o odejściu, 19 procent przyznało, że odeszłoby, gdyby miało taką możliwość, 11 procent aktywnie opuszcza zawód, zmieniając go, a 17 procent zaznaczyło, że wkrótce przechodzi na emeryturę. 28 procent badanych wyraziło pewność pozostania w profesji.
W rekomendacjach podkreślono, że skuteczne zmniejszanie stresu zawodowego wymaga przesunięcia nacisku z „odporności jednostki” na „odpowiedzialność systemu”. Podkreślono, że dobrostan nauczyciela jest kluczowym czynnikiem dla jakości procesów dydaktycznych i stabilności systemu oświaty.
– Bez poprawy warunków finansowych i organizacyjnych, działania dotyczące dobrostanu psychicznego pozostaną jedynie deklaratywną troską. Indywidualne strategie radzenia sobie (np. sport, hobby) nie przyniosą efektów w toksycznym i nadmiernie obciążającym środowisku pracy – zaznaczyła dr Joanna Dobkowska.
Dr Joanna Dobkowska podczas konferencji prasowej w siedzibie ZNP w Warszawie nt. „Stres w zawodzie nauczyciela. Prezentacja wyników Ogólnopolskiego badania na temat ryzyka psychologicznego i stresu w zawodzie nauczyciela”
„Urlopy na oddech” i płatne urlopy zdrowotne. Po badaniu dotyczącym stresu pedagogów przedstawiono rekomendacje dla MEN
W rekomendacjach skierowanych do Ministerstwa Edukacji Narodowej znalazły się propozycje: wprowadzenia i prawnego zagwarantowania co najmniej kilkuletnich cykli edukacyjnych bez gwałtownych zmian w trakcie roku szkolnego, a także powiązania stawianych wymagań z dostępnymi zasobami. Podkreślono, że każdej nowej regulacji powinno towarzyszyć pytanie „jakie zasoby otrzyma szkoła i nauczyciel, aby ją wdrożyć?”. Dotyczy to w szczególności: edukacji włączającej, wprowadzania nowych przedmiotów i zmian w podstawie programowej, obowiązków związanych z dokumentacją, pracy wychowawczej i profilaktycznej, a także oczekiwań dotyczących indywidualizacji nauczania.
Zalecane są również: systemowy przegląd i redukcja dokumentacji oraz przeniesienie zadań administracyjnych na pracowników pomocniczych; wsparcie dla edukacji włączającej, w tym ustalenie jasnych limitów liczby uczniów z orzeczeniami w klasach masowych i zapewnienie obowiązkowego wsparcia nauczyciela współorganizującego; wprowadzenie urlopów regeneracyjnych: przywrócenie i rozszerzenie prawa do płatnych urlopów dla poratowania zdrowia oraz ustanowienie krótkich „urlopów na oddech” (trwających 1-2 dni); podnoszenie prestiżu zawodu poprzez centralne kampanie społeczne budujące szacunek do profesji nauczyciela jako eksperta.
Prof. UW, dr hab. Małgorzata Żytko podczas konferencji prasowej w siedzibie ZNP
Samorządom jako organom nadzorującym szkoły i przedszkola, badaczki rekomendują między innymi stworzenie w placówkach dydaktycznych rzeczywistych przestrzeni do wyciszenia i odpoczynku dla nauczycieli, wprowadzenie obowiązku zatrudnienia określonej liczby pracowników administracyjnych wspierających pedagogów, zależnie od liczby uczniów, a także finansowanie bezpłatnej opieki psychologicznej, superwizji i doradztwa prawnego dla kadry.
Badaczki opracowały również rekomendacje dla dyrektorów szkół. Postulują wprowadzenie ochrony czasu wolnego nauczycieli, między innymi poprzez zaprzestanie wysyłania służbowych wiadomości po godzinach pracy i w weekendy. Rekomendują przejrzyste zasady dotyczące przydzielania zastępstw, dyżurów i systemów nagradzania. Wyrażają potrzebę wsparcia, aby dyrektor pełnił rolę mediatora i stanowił ochronę dla nauczyciela w trudnych sytuacjach z rodzicami. Opóznają się za budowaniem sieci współpracy wewnątrzszkolnej i międzyszkolnej.