Stefan Karwowski z serialu „Czterdziestolatek” to człowiek w średnim wieku, postrzegany jako poważny. Milenialsi w żaden sposób nie przypominają tego filmowego inżyniera. Choć fizycznie nie młodnieją, w głębi duszy czują się znacznie młodszymi od swoich rodziców w tym samym wieku.
Jak zmienił się styl życia seniorów?
Joanna Ćwiek-Świdecka
Polska populacja się starzeje – wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego. W pierwszym kwartale bieżącego roku nasz kraj liczył 37,2 miliona mieszkańców, co oznacza spadek o 155 tysięcy w porównaniu do analogicznego okresu roku ubiegłego. Co więcej, obserwuje się wzrost liczby osób w wieku średnim i starszym, przy jednoczesnym spadku liczby dzieci. W 2025 roku urodziło się ich zaledwie 238,3 tysiąca, czyli o ponad 5 procent mniej niż rok wcześniej.
Reklama Reklama
Dane statystyczne to jedno, ale wiek jest tylko liczbą. Dlatego warto zastanowić się, kiedy tak naprawdę rozpoczyna się starość.
W połowie kwietnia postanowiono zapytać o to Polaków w badaniu CBOS. Wynika z niego, że granicą młodości jest 39. rok życia. Natomiast starość rozpoczyna się po 67. roku życia – czyli, przypomnijmy, w momencie, w którym kiedyś ustalono limit zakończenia aktywności zawodowej (rząd Zjednoczonej Prawicy przywrócił go do 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn). Okres pomiędzy tymi granicami zajmują osoby w średnim wieku.
Społeczeństwo Sondaż IBRiS dla „Rzeczpospolitej”: Na co dzień widzimy, że jest nas w Polsce coraz mniej
To, co do niedawna traktowane było jako akademickie przestrogi, staje się faktem. Polacy coraz częściej zauważają, że wokół nich jest więcej osób s…
Co interesujące, młodość obecnie trwa dłużej niż niespełna 30 lat temu. Gdy w 1998 roku zadano to samo pytanie o granicę młodości Polakom, ankietowani wskazali, że młodość kończy się w 35. roku życia, a starość zaczyna po ukończeniu 61 lat.
Są to jednak jedynie średnie wartości. Kiedy zapytano o próg młodości najmłodszych respondentów (w wieku 18-24 lata), wskazali oni na 31 lat, podczas gdy w 2012 roku ten próg ustalono na 33 lata. Z kolei w najstarszej grupie badanych (powyżej 65. roku życia) wynosił on 42 lata (w 2012 roku – 39 lat). Granicę starości najmłodsi określili na 61 lat, a najstarsi – na 68 lat.
Dłuższy okres młodości idzie w parze z optymizmem życiowym. Tylko połowa 75-latków uważa, że najlepsze lata życia mają już za sobą, podczas gdy ponad jedna trzecia jest przekonana, że w ich życiu może wydarzyć się jeszcze wiele pozytywnych rzeczy. Z nadzieją na przyszłość patrzy również 70 procent osób w wieku 55-64 lata oraz 49 procent respondentów mających od 65 do 74 lat.
Starość z jednej strony to pewne podejście do życia. Z drugiej strony, jest to również stan zdrowia, który z wiekiem ulega pogorszeniu. Światowa Organizacja Zdrowia uznaje 60 lat za oficjalny początek starości. – Jednak według WHO wyróżniamy trzy etapy starości. Okres od 60 do 75 lat nazywamy wczesną starością. Późna starość to wiek od 75 do 90 lat. Osoby po dziewięćdziesiątce określamy jako będące w wieku sędziwym – wyjaśniała podczas seminarium „Senior 2.0” organizowanego przez CBOS, prof. Gertruda Uścińska, była prezes ZUS.
Ile osób dożywa sędziwego wieku? Najnowsze dane GUS wskazują, że w 2025 roku w Polsce mieszkało 10 403 osoby w wieku co najmniej stu lat. Jest to o 1624 osoby więcej niż na koniec 2024 roku i prawie dwukrotnie więcej niż w 2020 roku.
Jak zmienił się styl życia seniorów?
Lepsze samopoczucie wiąże się również ze zmianą sposobu życia. I chociaż dla wszystkich seniorów istotna jest telewizja – aż 97 procent stale ją ogląda, to pojawiają się także inne formy spędzania wolnego czasu: 65 procent respondentów podkreśla, że podróżuje i zwiedza, a 43 procent wyjeżdża za granicę. Niemal tyle samo osób regularnie uczęszcza do teatru, opery i na koncerty, 40 procent odwiedza muzea i galerie, 54 procent jest aktywnych fizycznie, a co piąty senior podnosi swoje kwalifikacje, ucząc się na przykład języków obcych.
Społeczeństwo Samotna śmierć w bloku. Polska stoi przed rosnącą falą „niewidzialnych zgonów”
Ciało 86-latka z Poznania leżało w mieszkaniu przez cztery lata. Jego historia to nie tragiczny wyjątek, lecz ostrzeżenie o nowej rzeczywistości. W…
Wiek senioralny to nie tylko przyjemności, ale również obowiązki. W badaniu 35 procent ankietowanych wskazało, że opiekuje się w rodzinie osobą starszą i chorą. Jest to częstsze niż w innych krajach, ponieważ średnia dla Unii Europejskiej wynosi 28 procent.
Co zmieniło się na przestrzeni lat? Badania CBOS pokazują, że od 2016 roku wzrósł przede wszystkim odsetek seniorów aktywnie korzystających z komputera i internetu. W 2016 roku było to 30 procent, a dziś – 66 procent. Pokazuje to, że w przypadku osób starszych problemem nie jest już sama umiejętność obsługi urządzeń, ale – jak przyznają eksperci – brak świadomości zagrożeń w sieci. – Są podatni na dezinformację, zwłaszcza w kwestiach dotyczących polityki, migracji i spraw związanych z polityką klimatyczną – zauważa prof. Agnieszka Łukasik-Turecka z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. – Problemem jest również hejt. Co trzecia osoba starsza doświadcza hejtu w internecie, ale trzeba również otwarcie powiedzieć, że wśród seniorów zdarzają się także hejterzy – dodaje dr Marlena Kondrat, prezeska Krajowego Instytutu Polityki Senioralnej.
Widoczny jest także wzrost liczby osób chodzących do kina (z 27 procent w 2016 roku do 46 procent obecnie), o 20 punktów procentowych wzrosła liczba seniorów wyjeżdżających za granicę oraz tych, którzy podróżują po kraju, a także osób niemal w tej samej liczbie uczęszczających do kina, teatru i na koncerty. W odniesieniu do religijności osób starszych, odsetek osób chodzących do kościoła wzrósł jedynie o 8 punktów procentowych.
– Dzisiejsi seniorzy nie chcą być traktowani pobłażliwie. Nie pragną być jedynie babciami i dziadkami, nie życzą sobie, aby zwracać się do nich w infantylny sposób. Chcą być aktywnymi członkami społeczeństwa – dodaje dr Kondrat.
Polityka senioralna państwa przegrywa z wykluczeniem transportowym
– Czujemy się dłużej młodzi, ponieważ życie ludzkie się wydłuża. Stąd też poszczególne etapy życia zaczynają się później – mówi Marzena Okła-Drewnowicz, minister odpowiedzialna w rządzie Donalda Tuska za politykę senioralną. Dodaje, że z uwagi na zachodzące zmiany potrzebna jest nowa polityka senioralna. – Nie tylko odpowiedzialna i skoordynowana opieka długoterminowa, ale także różnorodne formy aktywizacji społecznej osób starszych – podkreśla.
Praca, Emerytury i renty Będą zmiany w opiece nad seniorami. Nowe obowiązki opiekunów i gmin
Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej jest na ostatniej prostej i wkrótce może wejść w życie. Nowe przepisy przewidują istotne zmiany w opiece nad…
W Sejmie procedowana jest obecnie ustawa wprowadzająca bon senioralny – została ona przyjęta bez sprzeciwu przez trzy połączone komisje sejmowe: Polityki Senioralnej, Polityki Społecznej i Rodziny oraz Zdrowia. Jest to świadczenie bezgotówkowe przeznaczone na usługi wsparcia. Zgodnie z projektem, prawo do bonu będą miały osoby, których średni miesięczny dochód w ostatnich 3 miesiącach nie przekroczył 3410 zł.
– W pierwszej kolejności powinno się zlikwidować tzw. białe plamy. W ponad 12 procentach gmin, czyli w około 300, w ogóle nie są świadczone żadne usługi opiekuńcze – zauważa Marzena Okła-Drewnowicz.
Na usługi opiekuńcze w ciągu trzech lat zostanie przeznaczony miliard złotych. Kryterium dochodowe będzie podlegać corocznej waloryzacji. Ustawa wprowadza również funkcję powiatowego koordynatora opieki długoterminowej.
Wsparcie dla seniorów, zwłaszcza tych najstarszych, jest bardzo istotne, ale biorąc pod uwagę ich rosnącą aktywność, ważne jest również stworzenie aktywnych form spędzania czasu, możliwości angażowania się w wolontariat czy integrację międzypokoleniową. Marzena Okła-Drewnowicz zapewnia, że na to również w gminach znajdą się środki.
– Tyle że zajęcia to jedno, a wykluczenie transportowe to drugie. Są seniorzy, którzy nigdy nie wezmą w nich udziału, ponieważ nie są w stanie na nie dotrzeć – mówi Marlena Kondrat. – Z drugiej strony, istnieją zajęcia, na które dla seniorów organizowany jest transport. Wtedy chętnie w nich uczestniczą. Trzeba o tym pamiętać – podsumowuje ekspertka.