Obok powietrza, jedzenia i napojów, sen jest jedną z tych rzeczy, bez których ludzkie życie jest nie do pomyślenia. To naturalny, nawykowy i niezbędny proces. Regularnie śpimy, aby odpocząć, czuć się czujnym i pełnym energii. Sen jest istotną częścią naszego życia, ale ile tak naprawdę wiemy o tym, jak śpimy?
Zasypianie i budzenie się
Podczas snu procesy życiowe naturalnie zwalniają, zmniejszając katabolizm. Zapewnia to rodzaj odpoczynku dla całego organizmu , w tym dla świadomości i procesów myślowych. Sen jest okresowy i skorelowany z naturalnym światłem. Oznacza to, że proces ten pomaga również organizmowi dostosować się do cyklu dnia i nocy.
Sen nie pojawia się natychmiast; poprzedzają go określone stany: senność (chęć snu) i samo zapadnięcie w sen . Przed snem następuje stopniowy spadek aktywności mózgu, funkcji serca (poprzez spowolnienie akcji serca) i układów sensorycznych.
Wybudzanie się ze snu również nie jest procesem natychmiastowym. Przebudzenie i aktywacja myśli następują stopniowo. Proces ten zależy przede wszystkim od fazy snu (REM lub NREM), w której następuje przebudzenie.
Cykle i etapy
Ale nie tylko wcześniej wspomniane stany (przed snem i późniejsze wybudzenie) charakteryzują się nierównomiernym przebiegiem. W rzeczywistości każdy sen jest dynamiczny i podzielony na odrębne okresy o specyficznych wzorcach aktywności mózgu.
Proces snu dzieli się na następujące po sobie fazy, połączone w cykl . Cykl ten stanowi podstawę snu i powtarza się wielokrotnie. Czas trwania poszczególnych faz jest nieznacznie zróżnicowany. Kolejność tych faz pozostaje jednak stała: cztery fazy snu wolnofalowego i jedna, końcowa faza snu REM.
W pierwszym cyklu snu udział fazy REM jest najniższy. Jednak w kolejnych cyklach wzrasta, co jest kompensowane skróceniem czasu trwania snu wolnofalowego.
Badania pokazują, że pełny sen to taki, w którym odbyło się pięć pełnych cykli.
Nawiasem mówiąc, harmonogram zmian i czas trwania etapów nazywa się hipnogramem .
Faza snu wolnofalowego
Sen NREM i sen REM to fazy snu charakteryzujące się odmienną aktywnością mózgu. Sen NREM (sen wolnofalowy, ortodoksyjny) jest konwencjonalnie podzielony na cztery fazy:
1. Najpierw pojawia się senność , stan półświadomości.
2. Następnie następuje sen płytki , podczas którego świadomość stopniowo „wyłącza się”, co oznacza spadek aktywności mózgu. W tej fazie sen jest najpłytszy i człowiek może się łatwo obudzić.
3. Trzeci stan można opisać jako pewnego rodzaju zasypianie we śnie , przejście w głębszy sen.
4. Czwarta faza snu wolnofalowego to bardzo głęboki, zdrowy i głęboki sen .
Jak sugeruje opis cyklu, fazy snu wolnofalowego stanowią większość całego procesu. Dlatego faza snu wolnofalowego jest kluczowa dla przywrócenia energii organizmu . Jeśli zostanie przerwana (czyli jeśli przebudzenie nastąpi w trakcie jednej z faz snu wolnofalowego), osoba budząca się będzie odczuwać niewyspanie, zmęczenie i wyczerpanie.
Faza snu REM
Oprócz faz snu wolnofalowego, główny cykl obejmuje również fazę szybkich ruchów gałek ocznych (REM) (znaną również jako sen szybkofalowy lub sen paradoksalny). Nazwa tej fazy pochodzi również od charakterystycznych szybkich ruchów gałek ocznych przy zamkniętych powiekach, które występują w tym okresie. Główną cechą fazy REM jest to, że aktywność mózgu w tym okresie jest znacznie wyższa, niemal tak intensywna, jak w stanie czuwania.
Ten poziom świadomej i poznawczej aktywności wynika z faktu, że ta faza snu odpowiada za żywe, zapadające w pamięć sny . Okres ten można opisać jako unikalny proces interakcji między świadomością a podświadomością, wymianę informacji między nimi. To właśnie faza REM snu pozwala mózgowi przetwarzać informacje otrzymywane w ciągu dnia (lub poprzedzającego go okresu czuwania).
O wiele lepiej jest budzić się w fazie REM; przebudzenie w tym okresie będzie łatwe. Poczujesz się odświeżony i wypoczęty . Będziesz też prawie na pewno pamiętać swój sen. Często sen będzie niepełny, ponieważ budzisz się w fazie REM, czyli podczas śnienia.
Sny, czyli wizje, to złożony i nie do końca poznany proces fizjologiczny, który zasługuje na osobne omówienie.