No i nareszcie! Jesteś na wakacjach. Ogromny samolot pasażerski, pokonując tysiące kilometrów w zaledwie kilka godzin, dowiózł Cię do upragnionego celu – miejsca wiecznego lata, morza owoców i oceanu rozrywki. I wyruszasz, by odkrywać wszystko, co nowe i egzotyczne, ale… Skąd ta nagła roztargnienie, drażliwość, zmęczenie, ból głowy i bezsenność? Przecież na początku podróży czułeś się po prostu cudownie! Jakaś lokalna choroba? Nie, po prostu masz jet lag.
Jet lag to zaburzenie rytmu dobowego czuwania i snu, spowodowane szybką zmianą stref czasowych podczas podróży samolotem odrzutowym. Stąd wzięła się nazwa: „jet” oznacza „reaktywny”, a „lag” oznacza „przesunięcie”. Zespół ten znany jest również jako desynchronizacja . Podobny stan może być spowodowany naprzemiennymi zmianami czasu w ciągu dnia i nocy oraz, w mniejszym stopniu, przejściem na czas letni.
Dlaczego występuje jet lag?
Dziesięciogodzinny lot z Anglii do RPA nie spowoduje jet lagu, natomiast pięciogodzinny lot ze wschodniego wybrzeża Ameryki na zachodnie prawdopodobnie go wywoła. Przekraczanie wielu stref czasowych zaburza synchronizację wewnętrznego zegara biologicznego organizmu.
Według badań amerykańskich naukowców, w naszym organizmie znajdują się dwa takie zegary. Fizycznie reprezentują one dwie grupy komórek nerwowych w mózgu: jedna grupa odbiera informacje o przejściu z dnia w noc bezpośrednio poprzez układ wzrokowy i jest związana z fazą snu głębokiego, podczas gdy druga grupa jest niewrażliwa na zmiany warunków oświetleniowych i jest bezpośrednio związana z fazą REM snu. Te dwie grupy zazwyczaj działają synchronicznie, a fazy snu następują sekwencyjnie. Zmiana warunków oświetleniowych szybko „dopasowuje” wskazówki pierwszego zegara z tej pary, ale drugi zegar nadal opóźnia się lub przyspiesza w stosunku do pierwszego, co daje nam wszystkie „radości” związane z jet lagiem.
Dlaczego jet lag jest niebezpieczny?
Chociaż jet lag nie jest chorobą, powoduje pewien dyskomfort, który może poważnie zepsuć początek wakacji. Opóźniony czas reakcji sprawia, że jazda samochodem jest ryzykowna. Co więcej, jet lag upośledza pamięć i utrudnia podejmowanie decyzji, wpływając negatywnie na sukces transakcji biznesowych i generując straty ekonomiczne sięgające 70 miliardów dolarów rocznie.
Tolerancja na jet lag jest różna u poszczególnych osób, jednak młodzi ludzie są bardziej wrażliwi na jet lag niż osoby starsze, a kobiety z reguły gorzej znoszą szybką zmianę strefy czasowej niż mężczyźni ze względu na zależność żeńskich hormonów estrogenowych od wzorca snu.
Jak złagodzić skutki zmiany strefy czasowej?
Przed wyjazdem. Postaraj się dobrze wyspać. Ostatnie dni są często tak pracowite i stresujące, że czasami może wystąpić bezsenność. Zażyj łagodny środek uspokajający i zadbaj o dobry sen.
Zaplanuj pierwsze dni przyjazdu tak, aby w miarę możliwości zminimalizować stres psychiczny i fizyczny.
Jeśli regularnie przyjmujesz leki, porozmawiaj z lekarzem o harmonogramie ich przyjmowania w nowej strefie czasowej.
W trakcie lotu. Na początku lotu ustaw zegarek na czas obowiązujący w kraju docelowym, aby szybciej przystosować się do nowej strefy czasowej.
Zapewnij sobie maksymalny komfort: pod głowę załóż nadmuchiwaną poduszkę, zatyczki do uszu, opaskę na oczy, a zamiast butów załóż kapcie lub skarpetki.
Podczas lotu staraj się dbać o krążenie i zapobiegać obrzękom nóg: spaceruj po kabinie, wykonuj lekkie ćwiczenia – w tym dużo rotacji dłoni i stóp. Uważa się, że nawet niewielka ilość ćwiczeń może zmniejszyć jet lag.
Pij jak najwięcej wody i jak najmniej alkoholu. Silne odwodnienie jest częstym skutkiem ubocznym długotrwałego przebywania na dużych wysokościach, wpływającym nie tylko na stan skóry, ale także na zdolność organizmu do radzenia sobie z jet lagiem. Alkohol, podobnie jak palenie, dodatkowo odwadnia organizm.
Najlepiej unikać tabletek nasennych – leki nasenne zagęszczają krew, co może być niebezpieczne podczas lotu, gdy prawie się nie ruszasz. Co więcej, tabletki nasenne nie tylko nie przywracają rytmu biologicznego, ale także dodatkowo dezorientują organizm.
Jeśli lecisz na wschód, postaraj się przespać trochę czasu w trakcie podróży. Pomoże Ci w tym jedzenie produktów bogatych w węglowodany (owoce, ziemniaki, makaron, ryż, jogurt).
Lecąc na zachód, najlepiej nie zasypiać, a spożywanie produktów bogatych w białko (ser, ryby, jaja itp.) pomoże zwalczyć senność.
Po przylocie. Jeśli przylecisz w ciągu dnia po długim locie, postaraj się nie zasnąć do wieczora i unikaj nocnego snu.
Przez pierwsze kilka dni unikaj dużego stresu fizycznego i psychicznego, ale umiarkowana aktywność fizyczna wydłuży czas snu, czyniąc go głębszym i bardziej relaksującym.
Staraj się spędzać czas na świeżym powietrzu i wychodź rano w słoneczne miejsce. Światło słoneczne pomoże Ci szybciej dostosować wewnętrzny zegar do czasu lokalnego i przywrócić zaburzony biorytm.
Staraj się unikać nadmiernej stymulacji, gdy Twój organizm znajduje się w nowej strefie czasowej, i zrezygnuj z napojów zawierających kofeinę.
Nie przejadaj się, przynajmniej w pierwszych dniach wybieraj lekkostrawne posiłki.
Czy istnieje lekarstwo na jet lag?
Obecnie dostępne są leki, które jedynie łagodzą skutki jet lagu. Są to głównie leki zawierające melatoninę, hormon regulujący biorytmy. Jednak przed podjęciem decyzji o stosowaniu leków takich jak Melaxen lub Melatonina, należy skonsultować się z lekarzem. Doświadczeni podróżnicy chwalą alternatywne metody leczenia, takie jak No-Jet-Lag i napary ziołowe.
Jet lag jest często wymieniany jako efekt uboczny Viagry, ale badania naukowe w tym zakresie są niekompletne. Ulgę może przynieść masaż z użyciem olejków do masażu, które rozluźniają napięcie mięśni, poprawiają krążenie limfatyczne i przywracają równowagę narządów wewnętrznych. Zabieg ten jest powszechnie nazywany „masażem jet lag”, ale może być zarówno orzeźwiający (rano), jak i relaksujący (wieczorem).
Czy można całkowicie uniknąć jet lagu?
Kilka dni przed podróżą spróbuj przesunąć swój harmonogram snu i posiłków o godzinę dziennie, aby dopasować go do strefy czasowej, do której wkrótce się wybierasz. Nawet jeśli uda Ci się tylko nieznacznie zmienić swój harmonogram snu, znacznie szybciej i łatwiej zaadaptujesz się do nowego otoczenia.
Walka z jet lagiem byłaby jak walka z samym sobą, ponieważ syndrom ten jest jedynie chwilowym zaburzeniem naszego rytmu biologicznego. Nic dziwnego, że istnieje o wiele więcej sposobów na złagodzenie skutków jet lagu niż na jego uniknięcie.
Nie mogąc zapobiec jet lagowi z różnych powodów, każdy podróżny stara się znaleźć swój własny, indywidualny i najskuteczniejszy sposób na adaptację do nowej strefy czasowej. W końcu przyjemność z wakacji lub sukces podróży służbowej często bezpośrednio zależą od tego podstępnego syndromu.
Miłej podróży, udanych podróży służbowych i żadnych problemów z jet lagiem!